'Met een steeds verder vergrijzende bevolking mogen we delier niet blijven onderbelichten'
Delier is een veelvoorkomend, maar vaak ondergediagnosticeerd neuropsychiatrisch syndroom bij ouderen. En hoewel het uitgebreid onderzocht is in ziekenhuisomgevingen, blijft onderzoek naar prevalentie en risicofactoren in de thuisomgeving en woonzorgcentra beperkt. Dr. Inge Wouters onderzocht hoe vaak delier voorkomt in deze setting, welke risicofactoren een rol spelen en welke maatregelen er genomen kunnen worden om het te ondervangen.
Wouters benadrukt dat er al veel onderzoek is gedaan naar delier bij kwetsbare ouderen, maar dat er op dit gebied in de eerste lijn nog een duidelijke leemte is. “Bestaande studies focussen vooral op hoogrisicopatiënten in ziekenhuizen, met prevalentiepercentages van 29% tot 64% op algemene afdelingen en nog hoger op de intensieve zorgen.” Volgens Wouters bemoeilijken de specifieke kenmerken van de thuiszorg en woonzorgcentra de vertaling van die kennis naar de praktijk. “Hoewel studies in de ziekenhuissetting aantonen dat delier vaak te voorkomen is, blijft het onduidelijk welke preventiestrategieën effectief zijn in de thuis- en woonzorgomgeving.”
“Met een steeds verder vergrijzende bevolking mogen we dit niet blijven onderbelichten. Inzetten op preventie kan een grote positieve impact hebben, zowel op de gezondheidszorg als op de kosten, aangezien delier samenhangt met een verhoogde morbiditeit, mortaliteit en een grotere kans op opname in een zorginstelling.”
Cognitieve kwetsbaarheid
Aan de hand van een scoping review onderzocht Wouters de prevalentie van delier bij thuiswonende 65-plussers en bewoners van woonzorgcentra, evenals de bijbehorende risicofactoren en mogelijke preventieve interventies. “Dat was echt een huzarenstukje! Na het doorzoeken van alle databases en het verwijderen van duplicaten, bleven ongeveer 11.000 artikelen over die we moesten screenen. Gelukkig kreeg ik uitstekende steun van mijn promotor, prof. dr. Koen Milisen (KU Leuven), en postdoc dr. Kelu Yang”, vertelt Wouters lachend. Uiteindelijk voldeden zestig studies aan de inclusiecriteria.
“Belangrijke risicofactoren voor delier in de thuisomgeving en in de residentiële zorg waren onder meer vooraf bestaande cognitieve stoornissen, de aanwezigheid van dementie en de mate van afhankelijkheid, terwijl leeftijd wisselende associaties toonde met delier.” Ze wijst erop dat delier zich op verschillende manieren kan manifesteren: “Sommige patiënten worden onrustig of agressief, terwijl anderen net suf en teruggetrokken zijn. Die laatste groep, de zogenaamde somnolente vorm van het delier, wordt vaak gemist. Dan klinkt het: ‘Hij is eindelijk rustig’, terwijl dat net een alarmsignaal kan zijn.”
Volgens Wouters is delier meestal een gevolg van een onderliggende aandoening, zoals bijvoorbeeld een infectie, pijn, dehydratie of constipatie. “Je kan het zien als een alarmsignaal: er is ergens iets mis dat opgespoord moet worden. Huisartsen spelen hierin, samen met familie en zorgpersoneel, een cruciale rol. Zij kennen de patiënt goed en merken subtiele veranderingen in gedrag en cognitie sneller op. Onze boodschap is dus: wees alert. Door snel te handelen kunnen complicaties voorkomen worden.”
Ze illustreert dit met een praktijkvoorbeeld: “In mijn eerste jaar als HAIO zag ik een patiënt die alleen thuis woonde en plots begon te dwalen. Een buurman had ons gecontacteerd. Uiteindelijk bleek een urineweginfectie de oorzaak. Met ondersteuning van de familie konden we de patiënt thuis behandelen, in zijn vertrouwde omgeving. Dit toont hoe belangrijk het is om veranderingen in gedrag tijdig op te merken, want een transfer naar het ziekenhuis kan een delier soms verergeren.”
'Je kan delier zien als een alarmsignaal: er is ergens iets mis dat opgespoord moet worden'
Prevalentie
Wat tijdens het onderzoek verder opviel, was dat de prevalentie van delier sterk varieerde: van 0,1% tot 44% bij thuiswonende ouderen en van 1% tot 70,3% in de residentiële setting. “Die verschillen zijn groot, vooral doordat studies uiteenlopende populaties en methodes hanteren. In specifieke subgroepen, zoals bewoners van beschermde afdelingen met dementie, kan de prevalentie oplopen tot 70%.”
Wouters nuanceert deze cijfers: “Dat betekent niet dat alle ouderen een delier ontwikkelen, maar wel dat het risico sterk toeneemt bij kwetsbare patiënten. Zo kan een 71-jarige met meerdere gezondheidsproblemen een hoger risico hebben dan een relatief gezonde 87-jarige die thuis woont.”
Tot slot merkt ze op dat, in tegenstelling tot de studies in de ziekenhuissetting, in verschillende studies in de thuiszorg en woonzorgcentra wel preventieve interventies worden beschreven, maar dat die meestal enkel op haalbaarheid zijn onderzocht, en niet op hun effect in het verminderen van het aantal deliergevallen. Grootschalige gerandomiseerde studies ontbreken. “Juist omdat veel kwetsbare ouderen thuis of in woonzorgcentra verblijven, is daar bijkomend onderzoek nodig.”
Interessant en divers
De interesse in geneeskunde was er al langer bij Wouters, maar het waren vooral de brede variatie en de continuïteit binnen de huisartsgeneeskunde die haar overtuigden. “Je ziet patiënten in alle levensfasen en begeleidt hen over een lange periode. Dat maakt het werk heel betekenisvol. Je bouwt een relatie op met patiënten en hun familie en kan echt een verschil maken in hun zorgtraject. Voor de rest ben ik het werkveld aan het verkennen. Ik werk momenteel als vervangarts en ben werkzaam bij Kind en Gezin. Verder ben ik geïnteresseerd in onderzoek en onderwijs. De combinatie van klinische praktijk met andere activiteiten lijkt me heel boeiend”, besluit de huisarts.
>> Inge Wouters. Prevalentie, risicofactoren en preventieve interventies voor delier bij ouderen die thuis of in residentiële zorg wonen: een scoping review. Promotor: Koen Milisen (KU Leuven).
Masterproef in het kort
Deze scoping review onderzoekt de prevalentie, risicofactoren en preventieve interventies van delier bij ouderen thuis en in residentiële zorg. Hoewel delier frequent voorkomt en vaak te voorkomen is, blijft onderzoek naar delier in de eerste lijn opvallend schaars.
- Waarom is jullie masterproef belangrijk? (maatschappelijke relevantie)
Delier komt frequent voor bij kwetsbare ouderen. Ze hebben hierdoor een veel grotere kans om vroeger te sterven. In een vergrijzende samenleving, waar steeds meer ouderen thuis of in woonzorgcentra worden verzorgd, wordt het daarom steeds belangrijker om delier ook buiten het ziekenhuis beter te herkennen en te voorkomen.
- Wat is er nieuw aan het werk? (wetenschappelijke relevantie)
Delier wordt vooral in ziekenhuizen onderzocht, terwijl veel kwetsbare ouderen buiten het ziekenhuis wonen. Deze scoping review brengt de heterogene literatuur over delier in deze thuissetting systematisch samen. Ze legt belangrijke kennislacunes bloot, waaronder de grote variatie in prevalentie en het gebrek aan robuust onderzoek naar preventieve interventies.
- Waarom is het belangrijk dat andere (huis)artsen leren over het onderzoek?
Huisartsen spelen een sleutelrol in de zorg voor kwetsbare ouderen thuis en in woonzorgcentra, waar delier frequent voorkomt maar nog vaak wordt gemist. Door hun langdurige relatie met patiënten en kennis van hun normaal functioneren kunnen zij subtiele, acute veranderingen sneller herkennen en zo delier vroeger detecteren en de impact voor de patiënt en het zorgsysteem beperken.
