ZORALCS-studie
Screening naar longkanker loont
Is een screeningsprogramma om longkanker vroegtijdig op te sporen een haalbare kaart? De ZORALCS-studie toont aan dat zo’n screening loont: bij 2,5% van de onderzochte deelnemers met een verhoogd risico werd een afwijkend resultaat gevonden dat mogelijk tot longkanker kan leiden.
Filip Ceulemans
Longkanker is een van de meest impactvolle vormen van kanker. Longkanker is de belangrijkste specifieke oorzaak van vroegtijdige sterfte in België, en dat zowel bij mannen als bij vrouwen. Jaarlijks sterven er bijna evenveel mensen aan longkanker als aan borst-, prostaat- en dikkedarmkanker samen.
Naast de evidente gezondheidsgevolgen, heeft longkanker nog op een andere manier impact. “De financiële gevolgen van longkanker zijn groot”, stelt prof. sociologie Guido Van Hal (UAntwerpen) vast. “Uit onderzoek blijkt dat bijna een kwart van de personen die longkanker krijgen, aan hun spaargeld moeten zitten. Bijna één op vijf (18%) moet geld lenen en 15% moet bezittingen verkopen. Als impact kan dat tellen.”
Geen overbodige luxe
De hoge dodelijke tol van longkanker is in belangrijke mate te danken aan de vaak laattijdige diagnose. Meer dan 65% van de gevallen wordt pas in een vergevorderd stadium (stadium 3 of 4) vastgesteld. Op dat moment is er vaak sprake van uitzaaiingen, wat leidt tot zware behandelingen en een geringere overlevingskans. “Internationale studies tonen aan dat vroegopsporing bij personen met een verhoogd risico de longkankerspecifieke sterfte met minstens 20% kan verminderen”, zegt radioloog prof. dr. Annemiek Snoeckx (UZA/UAntwerpen). “De grootste uitdaging bestaat er vandaag in om zo’n screeningsprogramma op een kwaliteitsvolle en haalbare manier te integreren in ons zorgsysteem.”
Vroegtijdige opsporing van longkanker is dan ook geen luxe, dachten onderzoekers van de Universiteit Antwerpen en het UZA. Samen met partners in de eerste lijn zetten ze daarom de zogenoemde ZORALCS-studie op. Rokers of ex-rokers tussen 55 en 74 jaar uit de zes gemeenten van eerstelijnszone ZORA (Zuid-Oost Rand Antwerpen: Boechout, Kontich, Lint, Mortsel, Edegem en Hove) kregen het aanbod een 'lage dosis'-CT-scan van de longen te laten verrichten om een mogelijke longkanker in een vroeg stadium op te sporen en zo de genezingskansen flink te laten toenemen. Als toemaatje konden de nog steeds rokende deelnemers ondersteuning krijgen bij het stoppen met roken.
Het succes van de ZORALCS-studie staat of valt met een goede samenwerking met diverse actoren op de eerste lijn
Bijkomende afwijkingen
In het eerste jaar van de ZORALCS-studie ondergingen 1.166 deelnemers (399 vrouwen, 766 mannen en één non-binair persoon) met een mediane leeftijd van 66 jaar een 'lage dosis'-CT-scan in het UZA. Van de deelnemers rookte 36% nog actief, terwijl 64% gestopt was met roken.
Bij 64 deelnemers (5,5%) werd een afwijking vastgesteld die verder opvolging vraagt op korte termijn (één, drie of zes maanden) en bij 29 personen (2,5%) werd een afwijkend resultaat gevonden waarvoor bijkomende diagnostiek werd opgestart. Voorts werd bij 13 deelnemers (1,1%) een mogelijk ernstige bijkomende afwijking vastgesteld buiten de long, waarvoor verder onderzoek nodig is. Daarbij stelt zich de ethische vraag of men elke waargenomen afwijking bij een ander lichaamsdeel ook effectief moet meedelen aan de deelnemers aan de studie. Zij hebben immers in principe enkel hun toestemming gegeven om te controleren op mogelijke longkanker.
De 92,7% van de deelnemers die geen afwijkingen vertoonde, zal na twaalf maanden opnieuw worden uitgenodigd voor de studie. De definitieve klinische uitkomsten via het Belgisch Kankerregister worden verwacht in het derde kwartaal van 2027.
Rookstopprogramma
De ZORALCS-studie beperkt zich uitdrukkelijk niet tot het opsporen van mogelijke afwijkingen door middel van een CT-scan. Rookstopprogramma Tamiro-Stop maakt er integraal deel van uit. Alle rokers kregen de uitnodiging om aan het rookstopprogramma deel te nemen. 415 rokers (88,5% van het totaal aantal nog actieve rokers) gingen op het aanbod in. 'Geen secundaire preventie zonder primaire preventie', luidt het motto van de initiatiefnemers.
Het succes van de ZORALCS-studie staat of valt met een goede samenwerking met diverse actoren op de eerste lijn: huisartsen, apothekers, lokale besturen en andere eerstelijnszorgverstrekkers. Het belang van de bijdrage van elke partner blijkt uit een kleine anekdote aangehaald door prof. dr. Jan De Lepeleire, voorzitter van Eerstelijnszone ZORA. “Brieven die in een enveloppe met het embleem van de gemeente zijn verstuurd, krijgen een hogere respons dan ‘anonieme’ enveloppen.” Op andere vlakken hebben huisartsen en apothekers dan weer hun inbreng.
“De ZORALCS-studie geeft ons voor het eerst zicht op wat er nodig is om de vroegopsporing van longkanker op Vlaamse schaal mogelijk te maken, en toont ook dat we dit praktisch kunnen realiseren”, evalueert hoofdonderzoeker prof. dr. Annemiek Snoeckx na één jaar ZORALCS-studie. “Naast medische evidentie zijn organisatie, toegankelijkheid en maatschappelijk draagvlak cruciale randvoorwaarden.”
