Laten we honderduit praten over de Blue Zones
Aan elke honderdjarige in onze contreien vragen journalisten wat het geheim is om zo oud te worden. Dan komen de tongen los: elke dag voor het slapen gaan één borreltje, elke ochtend beginnen met spek en eieren, vergeten te sterven, … Wat weten we echt over oud worden?
Dokter Wim Van Hooste, preventieadviseur-arbeidsarts
Old Man (Neil Young, 1972)
Al een hele tijd geleden werd een “Blue Zone” (BZ) gedefinieerd door de Belg Michel Poulain (UCL) en co-auteurs voor een specifieke regio in Sardinië (Exp Gerontol, 2004). Het concept verwijst naar regio’s waar opvallend veel stokoude inwoners en honderdjarigen wonen.
Poulain duidde de regio's op een kaart aan met een blauwe markeerstift (Candal-Pedreira et al., Aging & Disease, 2025). De vijf bekendste zijn: Okinawa archipel (Japan), Ogliastra op Sardinië (Italië), Ikaria (Griekenland), Nicoya schiereiland (Costa Rica) en Loma Linda (Californië).
BZs zijn gebaseerd op gezamenlijk onderzoek van demografen met gezondheidswetenschappers. Maar er is een wildgroei in BZs, gebruik makende van een zeer heterogene toepassing van de definitie van BZ. Dit kwam naar boven tijdens een scoping review naar de evidentie van de BZs (Candal-Pedreira et al., 2025).
De Blue Zones spraken tot de verbeelding van journalisten, die op bezoek gingen bij deze uitzonderlijke individuen voor een documentaire of interview op zoek naar hun “geheim” (Lozada-Martinez & Anaya, Aging Med, 2024; Nuray Ulusu, Front Pharmacol, 2024). Dan Buettner van National Geographic is de bekendste onder hen. Hij registreerde het handelsmerk “Blue Zones®” in 2005 voor steeds meer commerciële doeleinden.
Met “langlevende personen” wordt bedoeld zij die ouder zijn dan 90 jaar. “Uitzonderlijk oud” zijn zij die de 100 gepasseerd zijn. Er wordt geschat dat er wereldwijd 500.000 tot 1.000.000 personen honderd jaar of ouder zijn. Voor elke 5 vrouwen is er slechts 1 man 100plus (Caruso et al., J Gerontol Geriatr, 2025).
Centenarians prevalence (CP), het aantal personen 100 jaar en ouder op de totale bevolking, vermenigvuldigd met 10.000, is een demografische indicator, waarmee gebieden met elkaar vergeleken kunnen worden. Extreme Longevity Index (ELI) is de proportie van personen in een geboortecohort die 100 jaar of ouder worden. Met andere woorden de probabiliteit dat een pasgeborene 100 jaar of ouder zal worden.
En hoe vergelijkbaar zijn de BZs? (Candal-Pedreira et al., 2025) De studies die het lang leven bestuderen hebben te maken met de validatie van de leeftijd, een beperkte statistical power, en een multidisciplinaire aanpak die noodzakelijk is (demografie, genetica, epidemiologie, voedingsleer, …).
Na de “ontdekking” door Buettner gingen antropologen, demografen, epidemiologen en onderzoekers op zoek naar de karakteristieken van de levensstijl die het oud worden zouden kunnen verklaren. Ze kwamen tot negen specifieke eigenschappen: de “Power 9”, ook weer een trademark “Power 9®” geworden (Buettner & Skemp, Am J Lifestyle Med, 2016).
- Veel bewegen (niet per se sport),
- een doel hebben om op te staan (“why I wake up in the morning”, ikigai in het Japans),
- naar een lagere activiteit overgaan (middagdutje),
- stoppen met eten wanneer de maag 80% gevuld is (een Confucius mantra),
- een plantaardig voedingspatroon aannemen,
- 1 tot 2 glazen alcohol per dag drinken,
- een geloofsovertuiging of levensbeschouwing hebben,
- familie op de eerste plaats zetten (loved ones first) en tenslotte
- de juiste vriendengroep of sociale cirkel kiezen (right tribe, moai in het Japans).
Maak van de gezonde keuze de makkelijke keuze, maar ook een keuze waar men niet omheen kan
Gezond oud worden wordt bepaald door omgevingsfactoren, genetische en epigenetische factoren, biochemische en fysiologische factoren, voeding en levensstijl. Niet één factor is de silver bullet (Buettner, 2025). De genetica zou mogelijk tot 33% bij vrouwen en 48% bij mannen kunnen verklaren (Brooks-Wilson, Hum Genet, 2013). Oxidatieve stress is een fundamentele factor (Nuray Ulusu, 2024).
Blue Zones was het startpunt om een gezonde levensstijl te gaan exploreren (Green, Inquiries Journal, 2021). Maak van de gezonde keuze de makkelijke keuze, maar ook een keuze waar men niet omheen kan (Buettner & Skemp, 2016). Dit is dus min of meer de definitie van “nudging”.
Welke zijn de meest in het oog springende BZ-karakteristieken?
Het “Three Sisters” dieet in Costa Rica: maïs, pompoen en bonen. Er bestaan daar ook de zogenaamde ”EBAIS” (basic health teams bestaande uit arts, verpleegkundige, dossierbeheerder en 2 mobile health ambassadors) voor elk lid van de populatie, die jaarlijks opgezocht worden voor gerichte screenings (o.a. depressie, diabetes mellitus type 2).
Op het Griekse Ikaria zijn het vier kruiden (oregano, rozemarijn, salie en kattenkruid) die krachtige anti-oxidanten zijn.
Het Blue Zones-model legt sterk de nadruk op preventie, de leefomgeving naast de genetica, en de kwaliteit van leven naast louter de levensduur.
Forever Young (Alphaville, 1984)