"Er is geen excuus meer om niets te doen"
Junkfood in België: tijd om reclame op dieet te zetten
In een open brief aan minister van Volksgezondheid Frank Vandenbroucke roepen tientallen organisaties op om reclame voor junkfood aan banden te leggen.
Geachte heer Vandenbroucke,
De cijfers voor België zijn alarmerend. Volgens Sciensano heeft bijna 18% van de bevolking obesitas en 50% overgewicht. Volgens de OECD houdt tussen 11% en 14% van de jaarlijkse sterfgevallen in België rechtstreeks verband met slechte voeding.
De daaruit voortvloeiende gezondheidskosten - hartaandoeningen, diabetes, bepaalde kankers - worden geschat op meer dan 27 miljard euro per jaar. Dit is geen abstracte schatting: het is een last voor de sociale zekerheid, voor ziekenhuizen en voor duizenden Belgische gezinnen.
Gezien deze passiviteit nodigen Canopea, FIAN België en de medeondertekenaars van deze brief u uit om de hefbomen voor een progressief verbod op reclame voor junkfood te activeren.
De doodlopende weg van zelfregulering
Een groeiend bewustzijn van de negatieve eigenschappen van commerciële reclame - in het bijzonder voor junk food - heeft de industrie gedwongen om te reageren. Maar haar reactie is altijd dezelfde: vertrouwend op haar massale aanwezigheid in de samenleving en de economische macht die ze beweert te vertegenwoordigen, legt de reclame-industrie haar eigen oplossingen op om grip op de zaak te houden.
Zelfregulering, met behulp van allerlei codes, en zelfcontrole via zelfbenoemde organen, met name de Jury voor Ethische Praktijken inzake Reclame (JEP), die niet-bindende adviezen uitbrengt: dit is het model dat in België is ingeburgerd.
De Hoge Gezondheidsraad is ondubbelzinnig: de beloften en verbintenissen van de voedingsindustrie "bieden over het algemeen zeer weinig bescherming aan kinderen" - dit schreef de Hoge Gezondheidsraad (HGR) in zijn advies nr. 9527 over de marketing van ongezond voedsel gericht op kinderen.
Een juridische studie van FIAN België sluit zich hierbij aan: zelfregulerende maatregelen zijn "vaak ontoereikend, ondoeltreffend en worden niet gehandhaafd". In 2023 publiceerde The Lancet een magistrale studie over de commerciële determinanten van gezondheid. Marketing, reclame en afhankelijkheid van zelfregulering werden verantwoordelijk genoemd voor de verslechtering van de gezondheid van mensen. Dit is geen nieuwe vaststelling. Ze wordt gewoon genegeerd.
Gezondheid en rechtvaardigheid
Kinderen en tieners zijn hiervan de eerste slachtoffers. Een onderzoek dat in mei 2025 werd gepresenteerd op het Europese congres over obesitas toonde aan dat vijf minuten reclame voor junkfood genoeg is om overmatige calorieconsumptie aan te moedigen bij kinderen van 7 tot 15 jaar.
De sociale dimensie van dit probleem wordt vaak over het hoofd gezien. De HGR citeert in dit verband een vaststelling van UNICEF: "de marketing van ongezonde voeding (is) onevenredig gericht op het bereiken van kansarme kinderen uit bepaalde raciale, etnische en/of sociaaleconomische groepen, wat de ongelijkheid op het gebied van gezondheid en voeding verergert en het recht op non-discriminatie schendt."
Reclame voor junkfood aan banden leggen is dus ook een kwestie van sociale rechtvaardigheid.
De wetenschap is duidelijk. Het wettelijke kader is er. Het enige wat nodig is, is een politieke beslissing.
Actie ondernemen
Deze strategie van het voortouw nemen via zelfregulering rendeert voor de industrie. De overgrote meerderheid van de reclames circuleert vrij of binnen een door de industrie zelf opgesteld kader, terwijl de negatieve effecten elke dag zwaarder op de gezondheid wegen.
Door vandaag onze handtekeningen te bundelen, pleiten we in het algemeen belang voor een krachtig optreden van de politiek en voor een verbod op reclame voor junkfood. Deze eis wordt breed gedeeld door de bevolking: 66% van de Belgen zegt voorstander te zijn van zo'n verbod, volgens gegevens van Sciensano. De democratische legitimiteit is er. Het wettelijke kader is er ook.
Zoals FIAN België in zijn studie aangeeft, is voedselreclame op federaal niveau gereglementeerd. Een eenvoudig Koninklijk Besluit zou volstaan om reclame voor producten die in het Nutri-Score systeem als D en E geklasseerd worden, te beperken of te verbieden.
De Belgische grondwet garandeert het recht op gezondheid, wat de wettelijke basis is voor deze aanpak.
De vrijheid van commerciële meningsuiting is niet absoluut: ze kan beperkt worden om de volksgezondheid te beschermen, zoals het Europees Hof voor de Rechten van de Mens heeft bepaald.
België wacht; andere landen handelen.
Onze noorderburen hebben onlangs besloten om actie te ondernemen. Sinds 2025 verbiedt de stad Den Haag reclame voor koolstofrijke producten en diensten (voertuigen met verbrandingsmotor en vervuilend toerisme). Amsterdam volgt sinds mei 2026 met een verbod op reclame voor vleesproducten.
Dezelfde inspirerende impuls is te vinden aan de andere kant van het Kanaal. Sinds januari is er in het Verenigd Koninkrijk een verbod van kracht op het uitzenden van reclame voor voedingsmiddelen die te vet, te zoet of te zout zijn op televisie tussen 5.30 en 21.00 uur; online is dit verbod de hele dag van kracht. De Britse regering schat dat deze maatregel elk jaar zo'n 20.000 nieuwe gevallen van obesitas bij kinderen zal voorkomen.
De daad bij het woord
Mijnheer de minister, de intenties in uw beleidsnota Volksgezondheid 2026 zijn een stap in de goede richting. Het wachten is nu op regelgeving die steviger en concreter is.
Steeds meer overheden komen in actie. Twee derde van de Belgen wil dat hun land actie onderneemt. De wetenschap is duidelijk. Het wettelijke kader is er. Het enige wat nodig is, is een politieke beslissing - een beslissing die de federale minister van Volksgezondheid kan nemen, zonder te wachten op een nieuw rapport, zonder te buigen voor de druk van de lobby's van de voedingsindustrie.
Mijnheer de minister, een Koninklijk Besluit, ondersteund door financiële steun en politiek en administratief toezicht om de uitvoering te garanderen, zou volstaan.
Het verbieden van reclame voor junkfood betekent het beschermen van onze kinderen. Op lange termijn zal het ook de verpletterende last van dieetgerelateerde chronische ziekten op onze gezondheidszorg verminderen.
Er is geen excuus meer om niets te doen. De kwaliteit van onze gezondheid hangt af van de kwaliteit van onze wetten.
Canopea is de koepel van Waalse milieubewegingen. Bij de mede-ondertekenaars: ziekenfondsen, huisartsenvereniging SSMG, de federatie van Medische Huizen (FMM), Test Aankoop en vele anderen.
Klik hier voor de lijst van ondertekenaars.