Special Olympics combineert sport met uitgebreide gezondheidschecks
SCREENING Elk jaar komen duizenden atleten met een verstandelijke beperking tijdens het hemelvaartweekend samen voor de Belgische Special Olympics Nationale Spelen. De atleten krijgen er niet alleen de kans om zichzelf sportief te onderscheiden, ook kunnen ze er zich vrijwillig en gratis laten screenen binnen uiteenlopende gezondheidsdomeinen. Een van de voortrekkers van dit initiatief is radioloog prof. dr. Erik Ranschaert.
"Personen met een verstandelijke beperking hebben vaker gezondheidsproblemen dan de algemene bevolking en hun levensverwachting ligt gemiddeld tot vijftien jaar lager", zegt Ranschaert. "Zij vinden vaak moeilijker hun weg naar de reguliere gezondheidszorg. Angst, communicatieproblemen en het niet altijd herkennen of benoemen van lichamelijke klachten vormen daarbij belangrijke drempels."
Om die drempels te verlagen, wordt tijdens de Special Olympics jaarlijks een speciaal gezondheidsprogramma georganiseerd. "Met het Special Olympics Healthy Athletes Program (SOHAP) brengen we zorg op een laagdrempelige manier dichtbij de atleten", legt Ranschaert uit.
Het programma bestaat al meer dan 23 jaar en wordt in België georganiseerd, gefinancierd en gedragen door Lions-vrijwilligers uit het hele land. Lions België verenigt ongeveer 7.000 leden in bijna 300 lokale clubs. Onder het motto 'We Serve' zetten zij zich vrijwillig in voor maatschappelijke projecten op het vlak van gezondheid, welzijn en inclusie.
Tien gezondheidsdisciplines
Atleten kunnen zich laten screenen binnen tien verschillende gezondheidsdisciplines: diabetespreventie, Fit Feet, Fun Fitness, Health Promotion, Healthy Body, Healthy Hearing, Opening Eyes, Special Smiles, Swallow Safe en Healthy Imaging. Tijdens de Nationale Spelen nemen jaarlijks ongeveer 3.500 atleten deel. Ongeveer 1.000 van hen bezoeken het gezondheidsprogramma, goed voor meer dan 2.000 uitgevoerde screenings. Daarbij worden ze ondersteund door een groot multidisciplinair team van zorgprofessionals en Lions-vrijwilligers.
Ranschaert is als radioloog betrokken bij Healthy Imaging, het onderdeel dat focust op echografische screening. "Met echografie kunnen we onder meer afwijkingen van buikorganen, schildklier, spieren, pezen en andere oppervlakkige structuren opsporen. Bij de meeste atleten vinden we gelukkig geen ernstige afwijkingen, maar wanneer dat wel het geval is, zorgen we voor een gestructureerde opvolging en verwijzing naar de huisarts indien nodig."
Voor het programma worden mobiele echografietoestellen ingezet, die onder meer ter beschikking worden gesteld door industriepartners zoals Philips. Met drie mobiele toestellen en een team van vrijwillige radiologen kunnen dagelijks ongeveer zestig atleten worden onderzocht. Tijdens de laatste editie in de Hoge Venen werden meer dan 150 echografieën uitgevoerd.
Volgens Ranschaert onderstrepen de resultaten het belang van dergelijke screenings. Bij ongeveer een derde van de onderzochte atleten werd een afwijking vastgesteld. Vaak ging het om beperkte of goedaardige bevindingen die geen behandeling vereisten. Bij ongeveer één op tien atleten vonden we echter een klinisch relevante afwijking waarvoor verdere medische opvolging werd aanbevolen. "Voor veel atleten is dit de eerste keer dat ze een echografisch onderzoek ondergaan. Door deze onderzoeken aan te bieden binnen een vertrouwde en laagdrempelige omgeving kunnen mogelijke gezondheidsproblemen sneller worden opgespoord en behandeld."
Psychologische impact
Naast de medische meerwaarde heeft het programma ook een belangrijke psychologische impact. Ranschaert herinnert zich een ontmoeting die hem bijzonder is bijgebleven. "Een jongen vertelde me dat hij niet lang daarvoor zijn beste vriend aan kanker had verloren. Die gebeurtenis had een diepe indruk op hem gemaakt en hij was bang dat hij zelf ook ziek was. Daarom wilde hij graag een echografisch onderzoek van zijn buik laten uitvoeren. Nadat we hem hadden onderzocht, konden we hem geruststellen: er was niets aan de hand. Je zag letterlijk een last van zijn schouders vallen. Hij fleurde helemaal op en kon met een gerust gemoed verder deelnemen aan de wedstrijden."
Volgens Ranschaert toont dat aan dat het project veel verder gaat dan louter medische screening en een sportief samenzijn. "De mentale impact mag zeker niet worden onderschat."
Ook voor de vrijwilligers zelf is de ervaring bijzonder waardevol. "Veel vrijwilligers omschrijven het project als een echte eyeopener. Voor velen is het een unieke kennismaking met mensen met een verstandelijke beperking, een doelgroep waarmee zij in hun dagelijks leven weinig contact hebben. De ontmoetingen met de atleten zorgen voor meer begrip en bewustwording, terwijl hun enthousiasme, openheid en positieve ingesteldheid een blijvende indruk nalaten. De warme sfeer en de wederzijdse waardering maken van SOHAP voor veel vrijwilligers een bijzonder verrijkende ervaring."
De resultaten van de screenings worden na afloop bovendien teruggekoppeld naar het RIZIV, waardoor waardevolle inzichten ontstaan over de gezondheid van mensen met een verstandelijke beperking. "België vervult internationaal een voortrekkersrol dankzij het brede screeningsaanbod tijdens de Special Olympics", besluit Ranschaert. "Tegelijk is er nood aan verdere wetenschappelijke onderbouwing, een betere opvolging van de vastgestelde problemen en voldoende vrijwilligers. Zowel zorgprofessionals als mensen zonder medische achtergrond kunnen daarin een belangrijke bijdrage leveren."
