Laat wetswijzigingen abortus en euthanasie over aan de wetgever
In het verleden is het parlement er in geslaagd om over de partijgrenzen heen tot werkbare wettelijke regelingen voor abortus en euthanasie te komen, vrij van bemoeienissen door de regering. Geef de wetgever opnieuw deze kans.
Herman Nys, em. prof. medisch recht KU Leuven
Reeds geruime tijd bestaat er een maatschappelijk draagvlak voor de wijziging van de wetgeving inzake zwangerschapsafbreking en euthanasie. In beide gevallen sleept die wijziging aan omdat afspraken binnen de regering de parlementaire procedure in de weg staan.
Dat binnen een regering afspraken over technische aangelegenheden als begroting, defensie en communautaire bevoegdheidsverdelingen worden gemaakt is begrijpelijk. Maar in het geval van zwangerschapsafbreking en euthanasie is dat niet het geval.
De ontstaansgeschiedenis van beide wetten toont dat ook aan. Beide wetten komen voort uit parlementaire initiatieven (wetsvoorstellen) en niet uit wetsontwerpen opgesteld door de regering.
Zwangerschapsafbreking
De wet van 3 april 1990 betreffende de zwangerschapsafbreking maakte een einde aan een jarenlang aanslepende voorbereiding met onder meer de oprichting van een ‘Staatscommissie voor de ethische problemen’ in 1974 en de opschorting van strafrechtelijke vervolgingen (moratorium) van 1974 tot 1978.
Het einde van dat moratorium leidde tot talrijke parlementaire initiatieven: tijdens de parlementaire zittingen van 1980-1981 en 1981-1982 werden telkens vier wetsvoorstellen ingediend. De doorbraak kwam er in 1986 met een gezamenlijk wetsvoorstel ingediend door parlementsleden van de liberale en de socialistische partijen. Tot dan hadden die partijen afzonderlijke wetsvoorstellen ingediend. Het wetsvoorstel verviel voor het werd goedgekeurd.
Maar in het regeerakkoord van 2 mei 1988 van de regering Martens VIII waarin de socialisten wel, en de liberalen niet zetelden, werd het de taak van het Parlement genoemd om ‘eventuele wijziging te behandelen van de artikelen 348 tot 353 Strafwetboek’.
Maar nog voor de goedkeuring van dat regeerakkoord hadden de socialistische en liberale partijen het gezamenlijke wetsvoorstel al opnieuw ingediend. En hieruit is dan de wet van 3 april 1990 voortgekomen. Dat gezamenlijke voorstel hield een compromis in, onder meer wat de termijn van 12 weken betreft.
Euthanasie
Ook de aanloop van de wet van 28 mei 2002 betreffende de euthanasie kende een lange parlementaire voorbereiding. De eerste wetsvoorstellen om wat nog ‘levensbeëindiging op verzoek’ werd genoemd, onder bepaalde voorwaarden toe te laten, dateren uit de jaren tachtig van de vorige eeuw. Ook in de jaren negentig werden wetsvoorstellen inzake euthanasie ingediend.
In de regeringsverklaring van de regering Verhofstadt I in 1999 werd overeengekomen dat inzake ethische vraagstukken van de biogeneeskunde, het parlement zijn volle verantwoordelijkheid moest kunnen opnemen en dit op basis van ieders individuele geweten en overtuiging, onder meer inzake euthanasie. Daaropvolgend werden in de Senaat meerdere wetsvoorstellen over euthanasie ingediend of opnieuw ingediend.
Op 20 december 1999 dienden een aantal senatoren van de meerderheidspartijen, die voordien afzonderlijk een wetsvoorstel hadden ingediend, een gezamenlijk wetsvoorstel in dat een synthese tot stand bracht tussen vier eerder door hen afzonderlijk ingediende wetsvoorstellen. Hieruit is de wet van 28 mei 2002 voortgekomen.
Ook in dat geval werden compromissen bereikt, onder meer wat betreft het toepassingsgebied van de voorafgaande wilsverklaring voor euthanasie.
Lessen uit het verleden
De geschiedenis leert ons dat de voorbereiding van wetgeving inzake zwangerschapsafbreking en euthanasie geen eenvoudig traject is, maar ook dat de wetgever, vrij van bemoeienissen door de regering, in staat is gebleken om over de partijgrenzen en ideologische meningsverschillen heen toch tot werkbare wettelijke regelingen te komen. Geef de wetgever opnieuw deze kans.