Mensen leven langer, maar brengen meer jaren door in slechte gezondheid
De levensverwachting blijft wereldwijd stijgen, maar de extra levensjaren worden steeds vaker doorgebracht met ziekte of een beperking. Dat blijkt uit een grootschalige studie in The Lancet Public Health. Volgens de onderzoekers moeten gezondheidszorgsystemen zich daarom niet alleen richten op een langere levensduur, maar ook op een langere periode in goede gezondheid.
De gemiddelde levensverwachting is de voorbije eeuw sterk toegenomen en bedraagt wereldwijd inmiddels 73,8 jaar. Die vooruitgang is onder meer te danken aan een daling van infectieziekten, een lagere moeder- en kindersterfte en betere preventie en behandeling van chronische aandoeningen.
De gestegen levensverwachting vertaalt zich echter niet in een even grote toename van de gezonde levensverwachting. Uit de analyse van gegevens uit 204 landen en gebieden blijkt dat mensen in 2023 gemiddeld 14,5% van hun leven in slechte gezondheid doorbrachten, vergeleken met 13,6% in 1990.
Meer levensjaren met beperkingen
Vooral in landen met een hoge levensverwachting neemt ook het aantal jaren met ziekte of beperkingen toe. Volgens de onderzoekers verschuift de periode van ziekte niet naar het einde van het leven, maar wordt ze juist langer.
In de rijkste landen brachten mensen in 2023 gemiddeld 15,7% van hun leven door in slechte gezondheid. Nederland kende een van de sterkste stijgingen: het aandeel ongezonde levensjaren nam toe van 13,2% in 1990 tot 15,7% in 2023.
Chronische aandoeningen belangrijkste oorzaak
Niet-dodelijke aandoeningen waren verantwoordelijk voor ruim de helft van de gezondheidskloof. Vooral musculoskeletale aandoeningen, zoals lagerugpijn, psychische aandoeningen, zintuigaandoeningen zoals leeftijdsgebonden gehoorverlies en onbedoelde letsels droegen bij aan de jaren die mensen met beperkingen doorbrengen.
In lage-inkomenslanden speelden daarnaast ondervoeding, luchtweginfecties, tuberculose en verwaarloosde tropische ziekten een belangrijke rol.
De onderzoekers wijzen ook op verschillende beïnvloedbare risicofactoren, waaronder obesitas, roken, diabetes en luchtvervuiling. In hoge-inkomenslanden behoren ook drugsgebruik en overmatig alcoholgebruik tot de belangrijkste risicofactoren.
Focus op gezonde levensjaren
Volgens de auteurs moet de gezondheidszorg haar focus verleggen van louter levensverlenging naar het bevorderen van gezonde veroudering. Dat vraagt volgens hen meer investeringen in preventie, langdurige opvolging van chronische aandoeningen, revalidatie en geestelijke gezondheidszorg.
"Toekomstige gezondheidswinst zal niet alleen voortkomen uit mensen langer laten leven, maar vooral uit hen gezonder laten leven", zegt een van de auteurs Christopher Murray (Institute for Health Metrics and Evaluation, University of Washington). Volgens de onderzoekers kan het verlengen van de gezonde levensduur bovendien een grotere maatschappelijke en economische meerwaarde opleveren dan een exclusieve focus op het bestrijden van afzonderlijke ziekten.
Hay S, Nam P, Saqib H et al. Global, regional, and national trends in the morbidity gap and contributing diseases, injuries, and risk factors, 1990–2023: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2023. The Lancet Public Health, 11, p.487-505