Risicofactoren
Bijna 9.700 overlijdens gelinkt aan luchtvervuiling
In 2022 hielden in België bijna 9.700 sterfgevallen verband met luchtvervuiling, zo blijkt uit gegevens van gezondheidsinstituut Sciensano. Deze risicofactor speelde een rol bij iets minder dan een tiende van de sterfgevallen (9,3%). Maar ook de andere risicofactoren zijn niet te verwaarlozen...
Sciensano voert elk jaar een nationaal onderzoek uit naar de ziektelast om de impact van 38 aandoeningen te kwantificeren in termen van verloren jaren van gezond leven als gevolg van morbiditeit en mortaliteit (een cijfer dat wordt verkregen door het aantal sterfgevallen te vermenigvuldigen met de resterende levensverwachting op de leeftijd van overlijden).
In deze studie schrijft de organisatie een deel van deze ziektelast toe aan beïnvloedbare risicofactoren.
Het gaat met name over luchtvervuiling, die in 2022 in verband werd gebracht met 9.695 sterfgevallen, waarvan er 5.811 (5% van het totale aantal sterfgevallen) te wijten waren aan fijnstof (PM 2,5), 2.950 aan stikstofdioxide (NO₂) en 934 aan ozon. In dat jaar gingen meer dan 153.000 levensjaren verloren als gevolg van deze risicofactoren.
Evenveel sterfgevallen als gevolg van tabaksgebruik
Fijnstof wordt in verband gebracht met hart- en vaatziekten, chronische aandoeningen van de luchtwegen, longkanker en diabetes, terwijl ischemische hartziekten, chronische obstructieve longziekte (COPD) en cerebrovasculaire aandoeningen de belangrijkste doodsoorzaken zijn die verband houden met NO₂. Ozon wordt daarentegen voornamelijk in verband gebracht met COPD.
Tabaksgebruik wordt eveneens aangemerkt als een risicofactor en heeft bijgedragen aan het overlijden van 9.504 mensen (8,2%) en het verlies van meer dan 200.000 levensjaren in België. Roken geeft voornamelijk aanleiding tot longkanker, COPD en ischemische hartziekten.
Een overlijden per uur door overgewicht
In 2022 stierf elk uur meer dan één Belg aan de gevolgen van overgewicht (9.509 sterfgevallen, ofwel 8,2% van het totale aantal sterfgevallen). Het is de eerste keer dat Sciensano cijfers publiceert over de sterfte die toe te schrijven is aan een te hoge BMI.
De belangrijkste doodsoorzaken zijn hart- en vaatziekten, dementie (waaronder de ziekte van Alzheimer), chronische nierziekten en bepaalde vormen van kanker van het spijsverteringsstelsel.
"Een hoge BMI werd in verband gebracht met bijna 3.900 sterfgevallen als gevolg van hart- en vaatziekten (2.009 als gevolg van ischemische hartziekte, 1.171 als gevolg van cerebrovasculaire aandoeningen en 718 als gevolg van atriumfibrilleren of -flutter), aan 1.652 sterfgevallen als gevolg van de ziekte van Alzheimer en andere vormen van dementie, en aan 661 sterfgevallen als gevolg van chronisch nierfalen”, schrijft Sciensano in zijn rapport.
Bron: Berekeningen gebaseerd op data van Gezondheidsenquête, Sciensano en Statbel.
Het aantal sterfgevallen neemt toe met de leeftijd, en deze trend is vooral uitgesproken bij 65-plussers. De sterftecijfers in verband met overgewicht liggen aanzienlijk hoger in Wallonië (95,21 per 100.000 inwoners) en in Brussel (85 per 100.000) dan in Vlaanderen (73,60 per 100.000).
Andere risicofactoren
Meer dan 4.600 sterfgevallen (4%) en bijna 112.000 verloren levensjaren worden in verband gebracht met alcoholgebruik, dat leidt tot levercirrose en darmkanker.
Alcohol verantwoordelijk voor 4% van de sterfgevallen in België
Extreme temperaturen worden op hun beurt gelinkt aan meer dan 3.600 sterfgevallen (3,1%), namelijk 817 sterfgevallen als gevolg van hitte en 2.810 als gevolg van kou.
Ten slotte heeft omgevingslawaai geleid tot 164 sterfgevallen en meer dan 2.450 verloren levensjaren als gevolg van ischemische hartziekten, cerebrovasculaire aandoeningen en diabetes.
België ligt voor de meeste risicofactoren onder het gemiddelde van 14 landen van de Europese Unie, met uitzondering van roken en omgevingslawaai, waarvoor de bruto sterftecijfers hoger liggen.