Posttraumatische stressstoornis als beroepsziekte?
Omslachtige procedure met weinig kans op slagen
Er moeten heldere en toetsbare criteria komen voor de onafhankelijke professionele beoordeling en erkenning van Posttraumatische stressstoornis (PTSS), want PTSS kent geen beroepsgrenzen.
Dokter Wim Van Hooste, preventieadviseur-arbeidsarts
De beroepsziekten staan de laatste tijd flink in de kijker, niet alleen in Frankrijk (bloemistes of stewardessen) of België (‘gesloten versus open systeem’), maar ook in Nederland laaien de discussies regelmatig op (bijvoorbeeld Chroom-6 bij defensie).
Menigmaal heb ik al over de beroepsgebonden ziekten gerapporteerd in Artsenkrant de afgelopen 5 jaar, zoals beroepsgebonden longkanker, ovariumkanker als asbestziekte, borstkanker en nachtarbeid en longkankerscreening).
Er zijn twee lijsten: een Europese lijst van beroepsziekten (2022), en ook eentje voor België (2026). De Europese loopt wat achter op de feiten, maar ook de Belgische lijst is in hetzelfde bedje ziek. De tijd tot opname in de lijsten is gewoonweg te lang, zeker als het causaal verband zo klaar is als klontje.
In Nederland is er nu deining ontstaan over de erkenning van een Posttraumatische stressstoornis (PTSS) bij gezondheidswerkers (Koetsenruijter et al., ‘PTSS kent geen beroepsgrenzen. In ons land wel’, De Volkskrant, 25 augustus 2026).
Voor politie, brandweer en defensie bestaan er in Nederland structurele voorzieningen rond PTSS. Maar voor mensen in de zorg, die meer en meer geconfronteerd worden met agressie in velerlei vormen (bedreigen, spugen, mishandeling of wurging), bestaat er tot op heden niets voor PTSS. Traumatische gebeurtenissen zijn zeker en vast ernstige beroepsrisico’s, die we niet als ‘onderdeel van het werk’ moeten accepteren.
Een meta-analyse liet zien dat verpleegkundigen ruim twee keer zo frequent PTSS-symptomen hebben (Wang et al., J Nurs Manag, 2022). Een Duitse cross-sectionele studie bij zorgprofessionals vond eveneens een sterke samenhang tussen geweld op het werk en vermoedelijke PTSS (Gräske et al., J Res Nurs, 2025).
Het Nederlandse TV-programma ‘Zembla’ (BNN/VARA) liet zien hoe verpleegkundigen met ernstige klachten achterbleven, maar zich daarenboven door hun werkgever in de steek gelaten voelden (‘Gegijzeld tijdens de nachtdienst’, 10 maart 2026).
Er moeten heldere en toetsbare criteria komen voor onafhankelijke professionele beoordeling en erkenning, en in een bredere context (alle) psychische aandoeningen want PTSS kent geen beroepsgrenzen.
Twee dagen later verscheen er een opiniestuk in De Volkskrant van Marlou Overheul (‘Er zou een landelijke regeling moeten komen voor álle beroepsziekten’) . De auteur stelt dat het ‘slecht gesteld is met de erkenning van álle beroepsziekten in Nederland’.
In tegenstelling tot ons land, vallen de Nederlanders met een beroepsziekte terug op sociale zekerheid. De beroepszaken voor de rechtbank duren in beide landen lang, in Nederland gemiddeld zowat 3 tot 5 jaar, kosten handenvol geld (15.000-70.000 euro) en zijn ook nog eens emotioneel belastend.
Nederland kent wel al een ‘Regeling tegemoetkoming stoffengerelateerde beroepsziekten’ (20.000 euro per casus). In Nederland is er een tegenhanger van ons ‘Asbestfonds’ (onder de vleugels van Fedris, het Fonds voor de Beroepsrisico’s), namelijk het ‘Instituut voor Asbestslachtoffers’.
Recent werd er een PTSS-regeling getroffen voor de Nederlandse brandweerlieden. De regeling voor de politie is coulanter want daar loopt het smartengeld op tot 70.000 euro. De verschillen in regelingen als deze worden terecht als zeer onrechtvaardig ervaren, zoals blijkt uit een studie van de Universiteit van Utrecht (Overheul et al., Int J Law Context, 2025).
Hoe zit het dan in België met PTSS als beroepsziekte? Er zal via het ‘open systeem’ – want via het ‘gesloten systeem’ moet de ziekte in de Belgische lijst van beroepsziekten staan – een aanvraag tot schadeloosstelling moeten gebeuren.
Dit is een omslachtige procedure met bovendien weinig kans op slagen want het causaal verband tussen ziekte en beroepsblootstelling is moeilijk hard te maken op individueel niveau, zelfs met wetenschappelijk bewijs afkomstig uit de internationale literatuur ter ondersteuning.
Ikzelf heb voor een casus driemaal een aanvraag ingediend, waarbij pas na de derde het geval gehomologeerd werd als beroepsziekte (Van Hooste, J Med Case Rep, 2017).
Laten we hopen dat dr. Joy Van de Cauter, de nieuwe wetenschappelijke coördinator bij Fedris, een nieuwe wind kan doen waaien bij Fedris. Laat de wetenschap zegevieren!