Het glazen plafond en wijwaterpistooltjes
Onlangs hoorde ik opnieuw dat het 'glazen plafond' niet meer bestaat. Dat stelde me gerust. Want blijkbaar bots ik al jaren regelmatig tegen iets dat er volgens sommigen niet meer is.
Ilse Degreef, handchirurg UZ Leuven, hoogleraar orthopedie KU Leuven
Misschien is het glazen plafond gewoon geëvolueerd. Minder zichtbaar. Subtieler. Slimmer. Zo helder dat je het pas opmerkt wanneer je er met volle snelheid tegenaan loopt.
We zijn ondertussen ver geraakt. Vrouwen studeren af als arts. Vrouwen promoveren. Vrouwen leiden onderzoeksgroepen. Vrouwen opereren, publiceren, doceren, besturen en combineren dat vaak nog met een gezin, zorg voor ouders, vrijwilligerswerk en het onthouden van de verjaardag van de schoonmoeder.
Op papier lijkt de strijd gewonnen. Totdat je in een vergaderzaal zit.
Neem een recente selectieprocedure. Een vrouw stelt zich kandidaat. Begin veertig. Sterk curriculum. Doctoraat. Publicaties. Bestuurlijke ervaring. Een duidelijk parcours en nog veel toekomst voor zich. Net als veel vrouwen doet ze wat wij geleerd hebben te doen. Ze nuanceert: "Ik weet dat ik nog jong ben. Ik heb nog veel te leren. Ik weet niet zeker of ik al een goede leider ben."
Even later komt een man aan het woord. Zijn carrière is nog maar net begonnen. Zijn curriculum bestaat vooral uit plannen. Grote plannen. Erg grote plannen. Hij vertelt vol overtuiging wat hij allemaal zal realiseren.
Na afloop is het verdict opvallend. De man toont leiderschap. Visionair. Veelbelovend. De vrouw? Te jong. Eenenveertig jaar oud. Te jong. Op dat moment weet je niet goed meer of je naar een selectiecommissie of een cabaretvoorstelling zit te kijken.
Het glazen plafond bestaat nog steeds. Alleen is het minder zichtbaar geworden.
Het probleem is dat vrouwen zelf vaak meewerken aan dit systeem. We beoordelen andere vrouwen strenger. We verwachten perfectie waar we bij mannen potentieel voldoende vinden. We verpakken onze verwezenlijkingen als geluk. We minimaliseren onze successen. Terwijl mannen vaak iets anders doen: ze vertellen zonder gêne waar ze naartoe willen.
Misschien wordt het tijd dat we ook anders naar leiderschap kijken. Waarom verwarren we zelfvertrouwen zo vaak met leiderschap? Waarom herkennen we bravoure sneller dan bedachtzaamheid? Waarom vinden we grote dromen indrukwekkender dan bewezen resultaten?
Ik geef toe dat ik niet helemaal objectief ben. Ik ben zelf ook al meer dan eens tegen dat plafond gebotst.
Wat mij daarbij opvalt, is dat vrouwen een merkwaardige levensloop krijgen opgelegd. Eerst ben je te jong. Dan moet je nog wat ervaring opdoen. Daarna nog wat meer ervaring. Nog wat publiceren. Nog wat bewijzen dat je het kan. En wanneer je dat allemaal gedaan hebt, blijkt dat je volgens sommigen niet langer veelbelovend bent, maar stilaan tot het meubilair behoort. Eerst ben je te jong. Daarna een uitstekend werkpaard. En voor je het weet ben je te oud. Trek maar voort.
Daarom geloof ik dat feminisme nog altijd nodig is. Niet omdat vrouwen beter zijn dan mannen. Ook niet omdat elke vrouw gelijk heeft. Wel omdat we nog steeds hardnekkige ideeën hebben over hoe een leider eruit hoort te zien.
Het glazen plafond bestaat nog steeds. Alleen is het minder zichtbaar geworden. Kogelvrij ook. En wij staan eronder met wijwaterpistooltjes. Maar wat me misschien de meeste zorgen baart, is dat het plafond tegenwoordig niet alleen van glas lijkt te zijn. Het wordt ook steeds beter verborgen. Misschien moeten we opletten dat het niet nog verder uit het zicht verdwijnt. Of, erger nog, dat het gesluierd wordt.
Ilse Degreef