Euthanasie bij gedetineerden mag niet door gevangenisarts
Er bestaat een uniform protocol voor gedetineerden die euthanasie aanvragen. De uitvoering van euthanasie gebeurt niet door een gevangenisarts, zegt minister van Justitie Verlinden.
Herman Nys, em. prof. medisch recht KU Leuven
Volksvertegenwoordiger Claire Hugon Lecharlier (ECOLO) stelde aan minister van Justitie Verlinden een schriftelijke parlementaire vraag over euthanasieverzoeken van gedetineerden.
Op de vraag hoeveel gedetineerden in Belgische gevangenissen er in 2023, 2024, 2025 en tot nu toe in 2026 een euthanasieverzoek hadden ingediend, en hoeveel van die verzoeken werden ingewilligd en geweigerd, luidde het te verwachten antwoord dat hierover geen cijfers worden bijgehouden omdat dit deel uitmaakt van het medisch dossier van een gedetineerde.
Uniform protocol
Op de vraag of er een specifiek protocol bestaat voor de behandeling van euthanasieverzoeken in penitentiaire inrichtingen en of dit protocol verschilt per gevangenis of voor het hele land uniform is antwoordde de minister dat de procedure die daarbij gevolgd wordt, in alle inrichtingen dezelfde is.
Dit betekent dat een gedetineerde net als iedere andere burger een aanvraag tot euthanasie kan indienen. Wanneer een dergelijke aanvraag bij de psychosociale dienst (PSD) wordt gedaan, verwijst de PSD de betrokkene door naar de medische dienst.
De medische dienst bespreekt de aanvraag met de gedetineerde, onderzoekt de ernst en de doorleefdheid ervan, en gaat na welke redenen en achtergrond eraan ten grondslag liggen.
Wanneer de aanvraag intern als ernstig en aanhoudend wordt beoordeeld, neemt men contact op met externe gespecialiseerde diensten. Vanaf dat moment wordt de verdere procedure op dat niveau opgevolgd, inclusief de toetsing aan de wettelijke criteria en de medische en psychosociale begeleiding.
In de regel vindt de uitvoering van de euthanasie buiten de gevangenis plaats, in een ziekenhuis of in een palliatieve setting. Als algemeen principe geldt dat een gedetineerde, wanneer dit kan worden vermeden, niet in de gevangenis overlijdt.
Indien dit om veiligheidsredenen of andere omstandigheden niet mogelijk is, kan de uitvoering plaatsvinden in de medische centra van Brugge of Lantin. Onder geen beding voert de medische dienst van de gevangenis zelf de euthanasie uit. Dit om volledige sereniteit en integriteit te waarborgen.
Het behandelen en uitvoeren van euthanasieaanvragen valt volledig onder het medisch beroepsgeheim. Hierover wordt in geen enkel geval gecommuniceerd met derden. De gedetineerde zelf beslist vrij aan wie hij deze informatie wenst mee te delen.
Uitvoering niet door gevangenisarts
De uitvoering van euthanasie gebeurt niet door een gevangenisarts. Er wordt doorverwezen naar externe gespecialiseerde diensten, waar de gedetineerde zijn voorkeuren met betrekking tot de arts kan aangeven. Wat mogelijk is en wat niet, wordt daar bepaald, niet door de penitentiaire inrichting.
De procedure vindt plaats tijdens een hospitalisatie in een ziekenhuis of een andere externe structuur. In dat geval blijft de betrokkene gedetineerd en is er bewaking aanwezig.
De euthanasie kan ook doorgaan tijdens een specifiek toegekende medische uitgaansvergunning, tijdens verlof, of tijdens een door de strafuitvoeringsrechtbanken verleende voorlopige invrijheidstelling om medische redenen.
In dat laatste geval is de betrokkene op het moment van de invrijheidstelling niet langer gedetineerd. Indien hij van idee verandert en afziet van de euthanasie, wordt hij opnieuw opgesloten.