Van acne tot impetigo
Met de start van het nieuwe schooljaar komen ook verschillende dermatologische aandoeningen opnieuw vaker onder de aandacht. Sommige huidproblemen zijn besmettelijk en verspreiden zich gemakkelijker door het intensieve contact op school, terwijl andere worden uitgelokt of verergerd door warmte, transpiratie, sportactiviteiten of veranderingen in de dagelijkse huidverzorging.
Bij dermatologische klachten aan de schoolpoort is het onderscheid tussen een onschuldige, zelflimiterende aandoening, een behandelbare zelfzorgklacht en een probleem dat medische beoordeling vereist essentieel. Voor de officina zijn enkele vragen bijzonder richtinggevend: hoe lang bestaan de letsels, hoe snel breiden ze uit, is er jeuk of pijn, zijn er koorts of andere algemene symptomen, zijn andere gezins- of klasgenoten getroffen en welke behandelingen werden al geprobeerd?
Acne: behandel vroeg en voorkom littekens
Acne vulgaris is een chronische inflammatoire aandoening van de talgklierfollikel en komt zeer frequent voor tijdens de adolescentie. De pathogenese berust op een combinatie van verhoogde talgproductie, folliculaire hyperkeratinisatie, kolonisatie met Cutibacterium acnes en inflammatie. Het klinische beeld varieert van open en gesloten comedonen tot papels, pustels, noduli en cysten.
De behandeling wordt afgestemd op het type en de ernst van de letsels. Niet-antibiotische lokale middelen vormen de basisbehandeling. Benzoylperoxide, lokale retinoïden en azelaïnezuur zijn belangrijke opties. BCFI geeft aan dat benzoylperoxide 5% minder risico op irritatie geeft in vergelijking met de 10% vorm, terwijl de werkzaamheid vergelijkbaar is. Lokale retinoïden zijn eveneens effectief, maar kunnen vooral bij de start van de behandeling irritatie, droogheid en fotosensibiliteit veroorzaken.
Antibiotica worden vanwege het risico op antimicrobiële resistentie niet als monotherapie aanbevolen. Wanneer een lokaal of systemisch antibioticum nodig is, wordt dit gecombineerd met een niet-antibiotische lokale behandeling.
Belangrijk bij de begeleiding van adolescenten is aandacht voor therapietrouw en verwachtingsmanagement. Verbetering is niet onmiddellijk zichtbaar en lokale behandelingen kunnen aanvankelijk irritatie veroorzaken. Agressief reinigen of uitdrogen van de huid is contraproductief. Zo adviseert het BCFI maximaal tweemaal per dag te wassen met een zeepvrij product met neutrale of licht zure pH en irriterende producten met bijvoorbeeld alcohol te vermijden. Bij nodulaire of cystische acne, littekenvorming, onvoldoende respons op correcte lokale behandeling of belangrijke psychosociale belasting is medische beoordeling aangewezen.
Atopisch eczeem: de huidbarrière centraal
Atopisch eczeem is een chronische inflammatoire huidaandoening die vaak op jonge leeftijd ontstaat. Een verstoorde epidermale barrière en ontregeling van het immuunsysteem spelen een centrale rol. Droogheid en jeuk zijn kenmerkend. Krabben beschadigt de huidbarrière verder en kan zo de klassieke jeuk-krabcyclus onderhouden.
De basisbehandeling bestaat uit consequente huidverzorging met emollientia, ook wanneer het eczeem rustig is. Tijdens exacerbaties zijn lokale corticosteroïden een hoeksteen van de behandeling. De keuze van de corticosteroïdsterkte is afhankelijk van onder meer leeftijd, lokalisatie en ernst.
Als apotheker is het belangrijk om na te gaan of voorgeschreven lokale corticosteroïden daadwerkelijk worden gebruikt. Corticofobie bij ouders kan leiden tot onderbehandeling en langdurige inflammatie. Correcte uitleg over plaats, frequentie, hoeveelheid en behandelduur kan de therapietrouw verbeteren. Een plots sterk verslechterend eczeem met pijn, nattende letsels, pustels of uitgesproken korstvorming kan wijzen op een secundaire infectie en vereist verdere beoordeling.
'Eczeem: herstel de huidbarrière en behandel inflammatie voldoende.'
Impetigo: klein letsel, grote besmettelijkheid
Impetigo is een oppervlakkige bacteriële huidinfectie, voornamelijk veroorzaakt door Staphylococcus aureus en in mindere mate door Streptococcus pyogenes. De aandoening treft vooral jonge kinderen en verspreidt zich gemakkelijk via rechtstreeks huidcontact en besmette handen of voorwerpen. Typisch ontstaan oppervlakkige blaasjes of pustels die openbarsten en evolueren naar erosies met karakteristieke honinggele korsten, vaak rond neus en mond maar ook elders op het lichaam.
Naast een eventuele medicamenteuze behandeling zijn hygiënische maatregelen belangrijk: handen regelmatig wassen, krabben vermijden, nagels kort houden en handdoeken en washandjes niet delen. Het kind moet zoveel mogelijk vermijden de letsels aan te raken. Uitgebreide letsels, snelle uitbreiding, algemene ziekteverschijnselen, recidiverende infecties of vermoeden van complicaties vereisen medische beoordeling. Ook antibiotic stewardship is hier belangrijk: lokale of systemische antibiotica worden niet zonder indicatie gebruikt.
Wratten en mollusca: behandelen niet altijd nodig
Verrucae vulgares worden veroorzaakt door het humaan papillomavirus (HPV). Vooral handen, vingers, knieën en voetzolen zijn typische lokalisaties. Besmetting gebeurt via direct of indirect contact en wordt bevorderd door kleine huidbeschadigingen. Zwembaden en kleedkamers zijn daarom klassieke omgevingen waarin overdracht kan plaatsvinden. Bij immunocompetente kinderen verdwijnen veel wratten uiteindelijk spontaan. Wanneer behandeling gewenst is wegens pijn, hinder of lokalisatie, behoren keratolytische behandelingen op basis van salicylzuur tot de klassieke opties. Consequente toepassing gedurende langere tijd is doorgaans noodzakelijk.
Molluscum contagiosum wordt daarentegen veroorzaakt door een poxvirus. De typische kleine, gladde papels met centrale indeuking komen frequent voor bij kinderen en verdwijnen meestal spontaan. Een afwachtend beleid is daarom vaak verantwoord. Bij kinderen met atopisch eczeem kunnen mollusca talrijker voorkomen en aanleiding geven tot inflammatie van de omliggende huid. Bij atypische, zeer uitgebreide of persisterende letsels of bij diagnostische twijfel is verwijzing aangewezen.
'Schimmelinfecties: combineer behandeling met maatregelen tegen vocht en herbesmetting.'
Schimmelinfecties: denk aan sport en kleedkamers
Met de hervatting van zwemlessen en binnensporten komen ook oppervlakkige schimmelinfecties opnieuw in beeld. Tinea pedis manifesteert zich vaak door schilfering, maceratie en fissuren tussen de tenen, soms in combinatie met jeuk of een branderig gevoel. Warmte, vocht en occlusief schoeisel bevorderen de infectie. Naast een lokaal antimycoticum zijn preventieve maatregelen belangrijk: voeten goed afdrogen, vooral tussen de tenen, dagelijks sokken vervangen, schoenen laten drogen en bij voorkeur slippers dragen in gemeenschappelijke douches en kleedkamers.
Niet iedere schilferende voet is echter een schimmelinfectie. Eczeem, contactdermatitis en psoriasis kunnen een vergelijkbaar beeld veroorzaken. Bij uitgebreide aantasting, betrokkenheid van de nagels, frequente recidieven of onvoldoende respons op een correct uitgevoerde behandeling is verdere diagnostiek aangewezen.