"Radicale breuk": VS zetten voedselpiramide op z'n kop

De regering-Trump heeft onlangs de Amerikaanse voedingsrichtlijnen herzien. Het nieuwe "Eat Real Food"-programma, wijkt aanzienlijk af van de wetenschappelijke consensus. Een voedingsdeskundige exploreert de nieuwe piramide.

Bij ons staat "MAHA" voor het jaarlijkse Belfius-rapport dat de financiële gezondheid van ziekenhuizen beoordeelt. Aan de overkant van de Atlantische Oceaan verwijst de afkorting naar de "volksgezondheids"-versie van Trumps filosofie: Make America Healthy Again (Maak Amerika weer gezond).

Met de publicatie van de nieuwe Amerikaanse voedingsrichtlijnen is deze maand een nieuwe hoeksteen aan dit beleid toegevoegd. De klassieke voedingspiramide wordt op z'n kop gezet.

Deze "New Pyramid" van de Amerikaanse minister van Volksgezondheid Robert Kennedy Jr. trok de aandacht van Nicolas Guggenbühl, een geregistreerd diëtist-voedingsdeskundige en docent aan de Haute École Vinci. "Als ik het in één woord zou moeten samenvatten, zou het 'disruptief' zijn: het is een radicale breuk met alles wat er momenteel wereldwijd aan richtlijnen bestaat," merkt hij op.

“Ondanks enkele verschillen tussen wetenschappers, zijn we het over het algemeen eens over bepaalde principes: een sterke plantaardige component en aandacht voor de kwaliteit van vetten. Bij de New Pyramid is echter sprake van een radicale breuk.”

Maar omdat één enkel bijvoeglijk naamwoord ons niet helemaal tevreden stelde, hebben we zeven andere omschrijvingen uit de analyse van Nicolas Guggenbühl geselecteerd om het nieuwe dieet dat Washington aanbeveelt te karakteriseren.

1/ Marginaal positief

Nicolas Guggenbühl: "Laat ik beginnen met een positief punt. Dee Verenigde Staten zijn altijd bijzonder streng, zelfs bezorgd, geweest als het gaat om vetten. Dit is consequent weerspiegeld in hun aanbevelingen, met name voor zuivelproducten: het was systematisch vetarm (magere melk, vetarme zuivelproducten, enz.). De afgelopen tien jaar is de relevantie van het reduceren van vetten in zuivelproducten echter in twijfel getrokken.

Recente studies die dit onderwerp hebben onderzocht, tonen twee zaken aan. Over het algemeen bieden magere of vetvrije zuivelproducten geen duidelijk aantoonbaar gezondheidsvoordeel. Ten tweede is de consumptie van volle zuivelproducten niet geassocieerd met een toename van hart- en vaatziekten, in tegenstelling tot wat de theorie over verzadigde vetzuren, die de afgelopen 40 jaar dominant was, zou suggereren. Er zat dus een "korreltje zand" in het mechanisme."

2/ Carnivoor

"De slogan "Make America Healthy Again" heeft veel wetenschappers aan het lachen gebracht. De VS hebben de voedingspiramide op z'n kop gezet: helemaal bovenaan – wat prioriteit zou moeten krijgen – staat een ribeye steak van topkwaliteit. Dit is precies het tegenovergestelde van de meeste voedingsmodellen, waarin rood vlees zeker niet wordt gepresenteerd als de basis van een gezond dieet.

Amerikanen zouden volgens deze nieuwe richtlijnen hun eiwitinname bijna moeten verdubbelen, terwijl onderzoeken aantonen dat de eiwitinname van de bevolking over het algemeen al grotendeels toereikend is (behalve in specifieke situaties, zoals ondervoeding bij ouderen).

Bovendien weten we dat een hoge consumptie van rood vlees gepaard gaat met een verhoogd risico op darmkanker, ook al is de toename van het risico niet enorm. Hoe dan ook, het is algemeen bekend dat een evenwichtig dieet niet hoofdzakelijk op vlees gebaseerd mag zijn."

3/ Verzadigd

"Hetzelfde geldt voor bakvetten, waarbij producten als boter of rundvet, die zeer rijk zijn aan verzadigde vetzuren, worden aanbevolen. Ook hier geldt dat boter misschien onterecht gedemoniseerd is, maar om het tot een "voorkeursvet" voor het koken te maken, is naar mijn mening een aanbeveling die wetenschappelijk moeilijk te verklaren is.

Bovendien, ondanks de nadruk op eiwitten - en vooral dierlijke eiwitten, aangezien plantaardige eiwitten duidelijk een ondergeschikte rol spelen - houden ze vast aan het doel van maximaal 10% van de totale energie in de vorm van verzadigde vetzuren, een waarde die bijna overal ter wereld wordt aangehouden.

Het resultaat is gewoonweg niet haalbaar! Diëtisten weten dit maar al te goed: bij consumptie van grote hoeveelheden vlees en zuivelproducten is het onmogelijk om onder de drempel van 10% energie uit verzadigde vetten te blijven. Met andere woorden, het is niet realistisch."

4/ Onthullend

"Er speelt ook iets conceptueels mee. Als je naar dit model kijkt, zie je dat het een bepaalde ideologie weerspiegelt. Deze omgekeerde piramide vertegenwoordigt een visie van mensen die helemaal niet geloven in het idee van een voedingstransitie. Ze zijn ervan overtuigd dat hoe meer (dierlijke) eiwitten je eet, hoe sterker en gezonder je wordt. Ze zijn er ook van overtuigd dat je koolhydraatarm moet eten, of zelfs een ketogeen dieet moet volgen. Ketodiëten zijn erg populair in de Verenigde Staten.

De aanbevelingen houden geen rekening meer met het milieu. Voedsel is echter, ruwweg gezegd, verantwoordelijk voor ongeveer een derde deel van de ecologische voetafdruk van de mens op aarde. Dit is dus een belangrijke factor die hier volledig wordt genegeerd. Ze gaan zelfs tegen de stroom in: ze promoten een dieet met een veel negatievere impact op het milieu, met name door de consumptie van rundvlees en zuivelproducten."

5/ Cerealofoob

"Het verbaast me dat granen en graanproducten zo laag in de voedingspiramide staan. Als we kijken naar de relatie tussen voeding en gezondheid, zoals gedocumenteerd door de Global Burden of Disease, zien we dat de belangrijkste risicofactor op het gebied van voeding een onvoldoende consumptie van volkoren granen is, gevolgd door overmatige consumptie van bewerkt vlees en ander vlees, onvoldoende inname van groenten en fruit, enzovoort.

Het gaat niet enkel om vezels. Een hoge consumptie van volkoren granen wordt geassocieerd met een lager risico op darmkanker, hart- en vaatziekten, diabetes type 2, obesitas en andere aandoeningen. De meeste chronische ziekten die samenhangen met de maatschappij lijken baat te hebben bij de consumptie van volkoren granen

Wetenschappelijk gezien begrijpen we nog niet volledig in hoeverre dit effect te danken is aan vezels: ze spelen duidelijk een rol, maar zijn niet de enige factor. Granen bevatten ook specifieke antioxidanten, en dan is er nog al het andere dat we nog niet weten over voeding."

6/ Utopisch

Laten we hun grootse slogan eens nader bekijken: "Eet echt voedsel." Het laat zien hoe ver ze verwijderd zijn van een werkelijk wetenschappelijk onderbouwde aanpak: ik daag iedereen uit om vanuit wetenschappelijk oogpunt te definiëren wat "echt voedsel" nu eigenlijk is. Ze hebben het over het volledig elimineren van alle sterk bewerkte voedingsmiddelen. In theorie is niemand daar tegen: we kunnen zeker leven van rauw of minimaal bewerkt voedsel.

Maar in de praktijk onthult het een vorm van hypocrisie. Niemand zal een aanbeveling die op deze manier is geformuleerd opvolgen. In de Verenigde Staten is ongeveer 60% van de energie-inname afkomstig van ultrabewerkt voedsel. In België is dat dichter bij 30%. Het is gewoon utopisch om van 60% naar nul te gaan. En ik durf te wedden dat degenen die deze aanbevelingen hebben bedacht, zelf niet eten zoals ze aanbevelen."

7/ Antiwetenschappelijk

"Het is ook belangrijk om te weten dat 90% van de senior wetenschappers in de commissie voor voedingsrichtlijnen is ontslagen sinds Robert Kennedy Jr. aan de macht kwam. Dit verklaart ook de breuk. Wat mij in werkelijkheid het meest zorgen baart, zijn de gevolgen voor ons, zorgprofessionals. Ik denk dat we de omvang van de schade die dit ons zal berokkenen nog niet volledig beseffen. Waarom? In zekere zin is het een triomf van onwetenschappelijk denken.

Als zorgprofessionals – artsen, diëtisten, voedingsdeskundigen – zullen we moeten vechten om de wetenschap te verdedigen en mensen te helpen deze aanbevelingen te begrijpen. Want dit zal twijfel zaaien: sommigen zullen vragen: "Waarom zou ik jullie geloven en niet de Amerikanen?"

Dat gezegd hebbende, publiceerde een andere organisatie, het Center for Science in the Public Interest, op dezelfde dag nieuwe voedingsaanbevelingen, waarin in feite werd gezegd: "Zo hadden de nieuwe richtlijnen eruit moeten zien" – een nogal gewaagde zet voor een officiële instantie. Ze stellen iets voor dat perfect aansluit bij wat we vandaag de dag zoeken: het verbeteren van de menselijke voeding met respect voor de planeet en haar vermogen om zoveel mogelijk voedsel te produceren."