Plan wil aantal geïnterneerden in gevangenissen doen afnemen

Het kernkabinet van de federale regering heeft vrijdag zijn fiat gegeven voor het plan waarmee minister van Volksgezondheid Frank Vandenbroucke (Vooruit) het aantal geïnterneerden in de gevangenissen wil doen afnemen. Op lange termijn moeten de maatregelen in dat plan 1.490 geïnterneerden uit de gevangenis houden.

De topministers zaten vrijdag opnieuw enkele uren samen over de aanpak van de overbevolking in onze gevangenissen. Daarover staan de zenuwen de laatste tijd strakker gespannen binnen de regering. Vrijdag raakten ze er nog niet uit, al gingen de gesprekken volgens enkele vicepremiers de goede richting uit. Volgende week gaat de discussie voort tussen de kabinetten.

Bij een deel van de aanpak komen de geïnterneerden in beeld. Dat zijn mensen die een misdrijf hebben gepleegd, maar die een psychische aandoening hebben en die dus eigenlijk niet in de gevangenis thuishoren. Maar ondanks eerdere maatregelen zitten er nog steeds meer dan 1.100 geïnterneerden in een cel.

Het plan van minister van Sociale Zaken en Volksgezondheid Frank Vandenbroucke bevat een batterij maatregelen die zowel op de korte als de lange termijn de doorstroming uit de gevangenissen, als ook de instroom in de gevangenissen aanpakken. "Wie een delict pleegde in samenhang met een ernstige psychische problematiek, heeft recht op een behandeling die werkt. Alleen door die onderliggende stoornis aan te pakken, verkleinen we de kans op herval en beschermen we toekomstige slachtoffers", zegt Vandenbroucke.

Maatregelen

Op korte termijn (2026) worden de volgende maatregelen genomen:

• Om de doorstroom te optimaliseren, zijn 120 bijkomende plaatsen gecreëerd via forensische zorghuizen, beschut wonen en upgradebedden die in de loop van 2026 operationeel zullen worden.
• De capaciteit van de forensisch mobiele teams wordt met nog eens 120 plaatsen uitgebreid. 
• Er waren middelen voorzien voor 120 modulaire units op de terreinen van de Forensisch Psychiatrische Centra (FPC’s) in Gent en Antwerpen om snel extra capaciteit te creëren. Door vertragingen dreigt die timing
  echter niet gehaald te worden.. Er komt een projectoproep voor de uitbreiding van forensische zorghuizen, upgradebedden, dagziekenhuizen of de versterking van forensisch mobiele teams. "Uit overleg met ziekenhuizen blijkt bovendien dat er leegstaande gebouwen beschikbaar zijn die hiervoor kunnen worden ingezet", zegt Vandenbroucke.

Het is de bedoeling dat er de komende jaren nieuwe forensische psychiatrische instellingen bijkomen. Er is sprake van Waver, Paifve, Aalst en Oostende, maar de timing hangt af van de Regie der Gebouwen.

Tegen 2029 wil Vandenbroucke in totaal 1.490 bijkomende zorgtrajecten voorzien, waarvan
1.370 residentiële plaatsen.

Instroom reguleren

Om de instroom te beperken, moet de Interneringswet zo snel mogelijk worden geëvalueerd en aangepast. De kwaliteit van het forensisch psychiatrisch deskundigenonderzoek moet verbeteren. Daarom moeten de 30 plaatsen in het Beveiligd Klinisch Observatiecentrum (BKOC) in de gevangenis van Haren snel operationeel worden, zegt Vandenbroucke.
Er komt ook een Behandel- en Oriëntatiecentrum in de gevangenis van Haren. Dit centrum moet ervoor zorgen dat patiënten al in de gevangenis behandeld worden en de juiste medicatie krijgen, en dat na een observatieperiode wordt bepaald welk zorgaanbod hen het beste past. 

Reacties vakbonden

Bij de vakbonden van gevangenispersoneel klinken de reacties verdeeld. "Dit is een voorbeeld van hoe het moet", zegt Robby De Kaey, vakbondsafgevaardigde voor ACOD. "Het zal niet morgen opgelost zijn, maar het is hoopgevend." Volgens hem kan deze maatregel al een beetje druk van de ketel halen in de gevangenissen.

Bij het ACV kijkt men echter met een meer sceptische blik naar het plan. "Dit knip- en plakbeleid vergroot het risico op incidenten en tast zowel de veiligheid van personeel als van gedetineerden aan", reageert Alain Blancke van ACV. Volgens hem biedt de maatregel van Vandenbroucke geen soelaas voor de problemen op de korte termijn en houdt het plan geen rekening met de dalende draagkracht van het gevangenispersoneel. "Waar zijn onze rechten gebleven?", vraagt hij zich af.

Beide vakbonden wijzen erop dat de problemen niet enkel vanuit justitie zullen worden opgelost. "Iedereen heeft zijn bevoegdheid en moet die verantwoordelijkheid nemen, Vandenbroucke heeft dat nu gedaan voor Volksgezondheid", aldus De Kaey. Blancke hoopt dat de andere kabinetten ook hun verantwoordelijkheid zullen opnemen in plaats van zich te "verliezen in compromissen en populistische verklaringen".