Seizoensgebonden depressie: licht aan het einde van de tunnel?
Lichttherapie zou effectief zijn voor de behandeling van de “winterblues”. Maar is die stelling voldoende evidence-based onderbouwd?
Dokter Wim Van Hooste, preventieadviseur-arbeidsarts
Seasonal Affective Disorder (SAD) is het seizoensgebonden patroon van terugkerende majeure depressieve episodes. Het komt tijdens de herfst of winter en verdwijnt (meestal) in de lente. De symptomen nemen af naarmate de dagen langer worden.
In de DSM-5 staat SAD vermeld als een subtype van majeure depressieve aandoening of bipolaire stoornis. De prevalentie varieert tussen 1,5 en 9%, afhankelijk van de breedtegraad van de woonplaats van de patiënt. Onderdiagnose leidt tot een afname in de levenskwaliteit.
De mogelijke pathofysiologische mechanismen zijn divers: een circadiaanse ritmeverstoring, een disregulatie van de melanopsin signal pathway en impact op serotonine (happiness hormone) heropname, disfunctie van de hypothalamus-pituitary adrenal axis (Galima et al., Am Fam Physician, 2020). Melanopsine is een fotoreceptor in de retina die de biologische klok aanstuurt.
De Amerikaanse ingenieur Herbert Kern maakte de link tussen licht, seizoenen en zijn persoonlijke, terugkerende stemmingsschommelingen (Lewy et al., Am J Psychiatry, 1982). Aan het US National Institute of Mental Health (NIMH) werd gestart met lichttherapie door Rosenthal et al. in 1984 (Arch Gen Psychiatry).
Lichttherapie zou effectief zijn indien de behandeling van de “winterblues” of “winterdip” minimaal 2 weken toegepast wordt (Wu et al., J Aff Disord Rep, 2026).
Maar is het voldoende evidence-based onderbouwd?
Een systematische review kan daarbij soelaas bieden. Het bewijs van effect van lichttherapie (LT) of Bright Light Therapy op SAD in een Cochrane Review was beperkt door het beperkt aantal deelnemers en de gebruikte methodologie van de studies (Nussbaumer-Streit et al., Cochrane Database of Systematic Reviews, Issue 3, Art No. CD011269, 2019).
Is er sinds 2019 meer krachtig bewijs geleverd over de effectiviteit van lichttherapie en SAD in de eerstelijnsbehandeling? De voordelen van lichttherapie zijn de kostprijs en de veiligheid. Terman et al. rapporteerden een effectiviteit van 50-80% (J Biol Rhythms, 1995). Is het echter geen placebo-effect?
De conclusie van de meta-analyse van 19 studies door Pjrek et al. is dat lichttherapie werkt, hoewel de studies methodologisch heterogeen zijn en met kleine tot medium steekproefgroottes (Psychother Psychosom, 2020). Een systematische umbrella review demonstreerde de effectiviteit van LT voor seizoens- en niet-seizoensgebonden depressie (Reis et al., Chronobiol Int, 2020).
Een systematische review met meta-analyse van blue light therapy kon niet tot een conclusie komen vanwege de korte duur, de kleine populatie en een gebrek aan gestandaardiseerde LT-parameters (intensiteit, spectrum, duur van de dagelijkse blootstelling) (Do et al., Can J Psychiatry, 2022).
Een Chinese systematische review en meta-analyse vond dat wit licht het meest effectief is (gevolgd door groen, blauw en rood licht) (Wan et al., Medicine, 2025).
Het ultieme bewijs van de effectiviteit van lichttherapie is nog niet geleverd. Dit is te wijten aan het beperkte aantal gerandomiseerde klinische onderzoeken en kleine steekproeven. Een duidelijke dosis-responsrelatie zou ook bijdragen aan het bewijs.
De goedkoopste en eenvoudigste vorm van lichttherapie is een wandeling in daglicht. De effecten van natuurlijk licht op velerlei kwalen worden onderschat.
