Chronische hoest: diagnostisch beleid en pragmatische eerstelijnstherapie

Chronische hoest is een van de frequentste redenen tot consultatie in de huisartsgeneeskunde en de pneumologie. De hoest wordt zelden veroorzaakt door een ernstige ziekte, maar kan belangrijke functionele, sociale en psychische impact hebben. Tijdens het congres van de BTMS 2026 heeft prof. Charles Pilette (Cliniques universitaires Saint-Luc, UCLouvain) een gestructureerd, praktisch beleid gepresenteerd waarmee je de frequente oorzaken gemakkelijker kan herkennen zonder risicosituaties over het hoofd te zien.

Dr. Jonathan Munos - 2 maart 2026

Een chronische hoest bij volwassenen wordt gedefinieerd als een hoest die langer aanhoudt dan acht weken (bij kinderen: vier weken). De prevalentie wordt geraamd op ongeveer 10%. In een aantal studies is een prevalentie van 20% gerapporteerd. Chronische hoest is daarmee een van de frequentste redenen tot consultatie in de huisartsgeneeskunde.

Een chronische hoest kan slaapproblemen, sociale hinder, stressincontinentie en in ernstige gevallen een hoestsyncope veroorzaken. Er treden zelden ernstige complicaties op, maar de levenskwaliteit wordt er vaak zeer negatief door beïnvloed. 

De hoest is een beschermende reflex, die in gang wordt gezet door receptoren in de luchtpijptakken, de larynx, de pleura en zelfs de uitwendige gehoorgang. Die receptoren kunnen via de nervus vagus worden geactiveerd door ontstekingsmediatoren zoals bradykinine, fysicochemische prikkels zoals zuur in geval van gastro-oesofageale reflux, koude lucht en irriterende stoffen zoals capsaïcine.

Eerst een ernstige oorzaak uitsluiten

Vooraleer je mag spreken van een functionele origine, moet je ernstige organische oorzaken uitsluiten. Meerdere klinische elementen moeten doen denken aan een onderliggende ziekte: onwillekeurig gewichtsverlies, lang aanslepende algemene symptomen, hemoptyse, een recente verandering van de hoest bij een roker, aanhoudende pijn in de borstkas, recidiverende luchtweginfecties, dyspneu en een plotseling begin (moet doen denken aan inhalatie van een vreemd voorwerp).

Je moet altijd een radiografie van de thorax aanvragen. In geval van klinische of radiologische afwijkingen moet de patiënt snel naar een specialist worden verwezen om een onderliggende longziekte, een tumor of interstitieel longlijden op te sporen.

'Bij een patiënt met een chronische hoest hoef je niet stelselmatig een uitgebreid onderzoek uit te voeren, maar is een progressief en beredeneerd klinisch beleid wenselijk'

Frequente oorzaken

Een beperkt aantal oorzaken is goed voor meer dan 90% van de gevallen van droge hoest bij een volwassene met een normale radiografie. Roken kan een chronische hoest veroorzaken door directe irritatie van de luchtwegen, ook zonder chronische bronchitis. Rookstop heeft dan ook een diagnostische en therapeutische waarde.

5-15% van de gevallen van chronische hoest wordt veroorzaakt door ACE-remmers. De hoest kan opkomen enkele weken tot maanden na het starten van de behandeling en is toe te schrijven aan een ophoping van bradykinine en overgevoeligheid van de hoestreceptoren. Over het algemeen zal de hoest geleidelijk verdwijnen na stopzetting van de ACE-remmer of eventueel vervanging van de ACE-remmer door een sartan.

Na uitsluiting van die oorzaken blijven er nog drie grote oorzaken over: hoest door een ziekte van de bovenste luchtwegen (chronische sinusitis of rinitis), een ontstekingsziekte van de bronchi (hoofdzakelijk astma en eosinofiele bronchitis) en gastro-oesofageale reflux. De anamnese bepaalt het verdere beleid.

Astma is de frequentste oorzaak. Soms uit een astma zich enkel in hoesten, vaak ’s nachts, zonder duidelijke piepende ademhaling. Het verdient aanbeveling een spirometrie uit te voeren. Als die normaal is, kan je de FeNO meten. Dat onderzoek kan wijzen op een eosinofiele ontsteking en kan dan de respons op inhalatiecorticosteroïden voorspellen. Een proeftherapie met een inhalatiecorticosteroïd gedurende vier tot zes weken is gewettigd bij klinisch vermoeden, ook al is de diagnose niet formeel bewezen. Als de hoest dan verdwijnt, kan je de diagnose dus a posteriori stellen.

Als de patiënt tevens neus-, keel- of oorsymptomen vertoont zoals neusloop, neusverstopping, anosmie of postnasale drip, moet je denken aan een probleem van de neus en de sinussen en is een behandeling met een intranasaal corticosteroïd gewettigd. Een geïsoleerde allergische overgevoeligheid zonder rinitis of astma kan geen verklaring zijn voor een chronische hoest.

Een chronische hoest wordt eigenlijk te vaak toegeschreven aan reflux. Als de patiënt geen pyrosis of oprispingen vertoont, is reflux maar zelden de oorzaak van het hoesten. Een verergering van de hoest na de maaltijd wijst meer op gastro-oesofageale reflux dan een nachtelijke hoest. Een proefbehandeling met een protonpompremmer wordt niet meer aanbevolen. Bij een sterk vermoeden vraag je een 24 uurs-pH-impedantiemetrie aan.

Praktisch beleid en speciale situaties

Bij een patiënt die niet rookt, geen ACE-remmer inneemt en een normale radiografie heeft, moet je een spirometrie aanvragen en een gerichte proefbehandeling voorschrijven: een intranasaal corticosteroïd in geval van neus-keel-oorsymptomen, een inhalatiecorticosteroïd bij vermoeden van een bronchiaal probleem. Een maag-darmonderzoek is enkel geïndiceerd als de patiënt symptomen heeft. Schrijf zo weinig mogelijk opioïde hoeststillers voor. Als je toch een hoeststiller wilt geven, kan je dextromethorfan voorschrijven.

Als een correcte behandeling van de frequentste oorzaken geen resultaat oplevert, moet je de patiënt opnieuw evalueren. Ook moet je dan gaan denken aan minder frequente oorzaken zoals een endobronchiaal letsel dat niet te zien is op een gewone röntgenfoto, beginnend interstitieel longlijden of minder vaak diffuse idiopathische pulmonale neuro-endocriene celhyperplasie (DIPNECH). Dan zijn een CT-scan van de thorax en het advies van een longarts wenselijk.

Als die oorzaken redelijkerwijze zijn uitgesloten en als de hoest niet kan worden verklaard door een behandelbare ziekte, spreken we van refractaire chronische hoest. Die is in de overgrote meerderheid van de gevallen van neurogene oorsprong, komt vaker voor bij vrouwen en wordt gekenmerkt door hyperreactiviteit van de bovenste luchtwegen op fysicochemische prikkels.

Zo’n hoest kan optreden na een acute agressie van de luchtwegen of bij een chronische ontsteking en uit zich in een aanslepende chronische hoest, jeuk in de keel en hoestbuien. Een aantal patiënten reageert goed op aspecifieke geneesmiddelen zoals dextromethorfan, gabapentine en revalidatie van de larynx. P2X3-receptorantagonisten zien er veelbelovend uit.

Prof. Pilette herinnert er verder aan dat je niet stelselmatig een laboratoriumonderzoek moet aanvragen bij een patiënt met een geïsoleerde chronische hoest. Het heeft ook geen zin antistoffen tegen Mycoplasma pneumoniae of Chlamydia pneumoniae te bepalen. Als de IgG positief zijn, kan je daar niet uit afleiden dat het zou gaan om een recente infectie, en herhaalde behandelingen met macroliden blijken geen invloed te hebben op de evolutie van een persisterende hoest als de patiënt geen beeld van een acute infectie vertoont.

Referenties:
1. Mazzone SB, McGarvey L. Mechanisms and rationale for targeted therapies in refractory and unexplained chronic cough. Clin Pharmacol Ther. 2021;109(3):619-636. doi:10.1002/cpt.2003.
2. Collège des Enseignants de Pneumologie. Toux chez l’adulte. ITEM 204. Parijs; 2023.
3. Espinoza Y, et al. Toux chronique de l’adulte: évaluation et prise en charge. Rev Med Suisse. 2014;10(451):2196-2200. doi:10.53738/REVMED.2014.10.451.2196.
4. Dicpinigaitis PV. Angiotensin-converting enzyme inhibitor-induced cough: ACCP evidence-based clinical practice guidelines. Chest. 2006;129(1 Suppl):169S-173S. doi:10.1378/chest.129.1_suppl.169S.