Lancet Countdown analyseert klimaat en gezondheid in 885 Europese steden
Steden krijgen koorts
De klimaatverandering laat zich steeds nadrukkelijker voelen in Europese steden. Hitte eist meer levens, het seizoen van allergene pollen wordt langer en warmere kustwateren bevorderen ziekteverwekkers. Ook Brussel en de Belgische kust ontsnappen daar niet aan, blijkt uit een nieuw rapport in The Lancet Public Health.
Voor het eerst brengt de Europese Lancet Countdown de gevolgen van de klimaatverandering voor de gezondheid systematisch in kaart op stedelijk niveau. Een team van 58 onderzoekers uit 31 instellingen ontwikkelde 28 indicatoren voor 885 steden in 32 Europese landen. Die bestrijken blootstelling en gezondheidseffecten, aanpassing, uitstootreductie, economische gevolgen en het maatschappelijke debat.
Hittegerelateerde sterfte
De meest uitgesproken waarschuwing betreft hitte. Tussen 1991-2000 en 2015-2024 nam de geschatte hittegerelateerde sterfte toe in 834 van de 845 onderzochte steden. Gemiddeld ging het om 82 extra overlijdens per miljoen inwoners per jaar. Zuid-Europese steden werden het zwaarst getroffen, met gemiddeld 132 bijkomende sterfgevallen per miljoen inwoners, tegenover 64 in West-Europa.
Ook het aantal dagen waarop hitte tot een ernstig gezondheidsrisico leidt, stijgt snel. Europese steden registreerden in 2015-2024 gemiddeld ruim viermaal zoveel dagen met een extreem hittealarm als in 1991-2000. De onderzoekers pleiten daarom voor versterkte waarschuwingssystemen, gekoppeld aan lokale hitteplannen die bijzondere aandacht besteden aan ouderen, kinderen, mensen met een laag inkomen en buitenwerkers.
Meer berkenpollen in Brussel
Voor België bevat het rapport enkele opvallende vaststellingen. Zo lag de seizoensgebonden concentratie van berkenpollen in Brussel in 2015-2024 maar liefst 82% hoger dan in 1991-2000. In vrijwel alle Europese steden begon het berkenpollenseizoen bovendien één tot twee weken vroeger. Dat verhoogt de blootstelling en ziektelast bij patiënten met allergische rhinitis en andere luchtwegklachten.
Ook aan de Belgische kust groeit een gezondheidsrisico. De klimatologische geschiktheid voor niet-cholera-Vibrio-bacteriën nam in België met 178% toe. De indicator voor het gecumuleerde aantal risicodagen steeg van 299 naar 832. Alleen in Frankrijk was de procentuele stijging nog groter. Deze bacteriën gedijen in warmer brak en zout water en kunnen na contact met besmet recreatiewater onder meer wondinfecties en gastro-intestinale klachten veroorzaken.
De klimaatverandering bevordert daarnaast de verspreiding van muggen die dengue, chikungunya en zika kunnen overdragen. In West-Europese steden steeg de klimatologische geschiktheid voor dengue met 159% tegenover de referentieperiode 1981-2010. Dat betekent niet dat overal epidemieën dreigen, maar wel dat de voorwaarden voor lokale overdracht gunstiger worden.
Groen verkoelt, maar volstaat niet
Steden ondernemen al actie. In 88% van de onderzochte steden ging een grotere bladoppervlakte tijdens de zomer samen met lagere oppervlaktetemperaturen. Tussen 2014 en 2019 daalde het stedelijke hitte-eilandeffect in 470 steden gemiddeld met 0,7 °C. Toch blijven de maatregelen ontoereikend. Vooral bomen bieden verkoeling, terwijl schaduw langs fietsroutes in veel steden schaars blijft.
Er is ook vooruitgang op het vlak van luchtkwaliteit. De vroegtijdige sterfte door fijnstof in Europese steden daalde sinds 2000 met 40%. De residentiële sector – onder meer verwarming met fossiele brandstoffen en biomassa – was in 2023 echter nog verantwoordelijk voor 38% van de stedelijke fijnstofsterfte.
Opvallend is dat gezondheid zelden centraal staat in stedelijke klimaatprojecten. Van de projecten waarvoor steden in 2024 bijkomende financiering zochten, had amper 0,5% rechtstreeks betrekking op gezondheidszorg of gezondheidsdiensten. Bijna een derde botste bovendien op financiële of technische beperkingen.
Volgens de onderzoekers moeten steden daarom drie prioriteiten stellen: hittewaarschuwingen integreren in volwaardige gezondheidsplannen, meer bomen en waterdoorlaatbare oppervlakken combineren met actieve en publieke mobiliteit, en de uitstoot van energie, gebouwen en verkeer versneld terugdringen. Klimaatbeleid is volgens hen niet alleen milieubeleid, maar ook preventieve gezondheidszorg.
Chen-Xu J, Kriit H, Semenza J et al. The 2026 Europe Cities Report of the Lancet Countdown on health and climate change: cities at the forefront of climate change action, The Lancet Public Health, 2026