KU Leuven spoort honderden virussen tegelijk op in rioolwater

Onderzoekers van de KU Leuven hebben een nieuwe analysetechniek ontwikkeld waarmee honderden virussen tegelijk in rioolwater kunnen worden opgespoord. De methode maakt het ook mogelijk om verschillende virusvarianten te onderscheiden en veranderingen in de viruscirculatie bij de bevolking vroegtijdig te signaleren. De resultaten zijn gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift Nature Water.

Rioolwater wordt al langer gebruikt om de verspreiding van virussen op te volgen, maar doorgaans gebeurt dat met gerichte PCR-testen die slechts een beperkt aantal vooraf geselecteerde ziekteverwekkers opsporen.

De Leuvense onderzoekers onderzochten of een bredere monitoring mogelijk is. Daarvoor analyseerden ze ruim twee en een half jaar lang wekelijks rioolwater van een waterzuiveringsinstallatie van Aquafin in Leuven, die het afvalwater van ongeveer 120.000 inwoners verwerkt.

Met de techniek 'hybrid-capture metagenomics' halen ze het genetisch materiaal van virussen selectief uit de stalen. Zo kunnen ze ook virussen in lage concentraties detecteren en voldoende genetisch detail verzamelen om verschillende varianten te onderscheiden.

In totaal vonden de onderzoekers 339 virussoorten en 715 virusstammen, waaronder rota-, noro- en adenovirussen, maar ook ziekteverwekkers die minder routinematig worden opgevolgd. Sommige virussen kwamen vooral in de winter en het voorjaar voor, andere vaker in de zomer.

Vroeg waarschuwingssysteem

De methode kan ook als vroeg waarschuwingssysteem dienen. Zo zagen de onderzoekers vanaf april 2023 een duidelijk signaal van parvovirus B19 in het rioolwater. De verhoogde viruscirculatie werd pas ruim een jaar later officieel gesignaleerd door de Belgische gezondheidsautoriteiten.

Volgens professor virologie Jelle Matthijnssens kunnen veranderingen zo zichtbaar worden nog voor mensen met klachten naar de dokter stappen. De techniek moet de bestaande ziektebewaking aanvullen, niet vervangen.

De onderzoekers willen nu testen in meerdere waterzuiveringsstations en nagaan of bijna-realtime monitoring op verschillende plaatsen in België haalbaar is.