Griepprik en minder dementie: een onvermoed voordeel
Al meer dan 30 jaar wordt er gepalaverd of het griepvaccin toedienen een positief effect heeft op het ontstaan van dementie. Populatiestudies laten een verband vermoeden, maar een causaal verband is niet aantoonbaar met het opzet van de huidige onderzoeken.
De voordelen van griepvaccinatie bij ouderen zijn alom bekend. Al meer dan 30 jaar wordt er gepalaverd of het griepvaccin toedienen een positief effect heeft op het ontstaan van dementie, zijnde een ‘onverwachte ontdekking’ (Ecarnot et al., Aging Clin Exp Res, 2023; Whitson et al., Brain Behav Immun Health, 2024; Ma et al., Drug Discov Ther, 2025).
Populatiestudies doen meestal een verband vermoeden, maar een causaal verband is niet aantoonbaar met het opzet van de huidige onderzoeken.
De factoren die momenteel gelinkt zijn aan dementie zijn leeftijd, hypertensie, diabetes, overgewicht, roken, overmatig alcoholgebruik, weinig fysieke activiteit, sociale isolatie en depressie (WHO, 2021). Naast al deze risicofactoren wordt gezocht naar andere preventieve mogelijkheden (Rocinová et al., J Alzheimers Dis, 2026).
Recente onderzoeken tonen aan dat virale infecties (HSV, CMV, VZV, EBV, HIV, HCV) een rol spelen bij de pathogenese van de ziekte van Alzheimer (Damiano et al., Eur Arch Psychiatry Clin Neurosci, 2022; Bruno et al., Ageing Res Rev, 2023; Maggi et al., Age Ageing, 2026; Rayens et al., Nature Commun, 2026).
Vaccins kunnen het risico op het ontwikkelen van infecties verminderen of de ernst ervan reduceren, het neuroinflammatoire burden beperken en de immuunmechanismen moduleren (Harris et al., J Alzheimers Dis, 2023). Vaccinaties zouden bescherming tegen dementie kunnen bieden door hun aanpak van de virussen.
De meta-analyse van Veronese et al. toonde een reductie in relatief risico op dementie van 29% aan (Ageing Res Rev, 2021). De meta-analyse van zes cohortstudies van Sun et al. rapporteerde een reductie van 31% (J Alzheimers Dis, 2023). Een zeer recente studie van Bukhbinder et al. vond een associatie, met sterker effect bij de hooggedoseerde (55% minder dementie) versus de standaard gedoseerde vaccins (40% minder)(Neurology, 2026).
Dierstudies bij muizen vonden verbeteringen in cognitieve taken na vaccinatie. Daarenboven werd een verhoogde activiteit van de microglia vastgesteld en amyloid-beta verwijderd (Yang et al., J Neuroinflammation, 2020).
In contrast met het voorgaande toonden de cohortstudies van Douros et al. (J Infect Dis, 2023) en Appel et al. (Eur J Neurol, 2024) geen verhoogd risico op dementie aan. Douros et al. schreven het toe aan confoundingfactoren die niet gemeten worden en detection bias.
De systematische review van 7 studies van Rocinová et al. (2026) demonstreerde een verhoogd risico bij zes van de zeven onderzoeken. Er werden dosis-responsrelaties gevonden in drie studies: hoe meer vaccins toegediend werden, hoe minder het risico op dementie.
Indien blijkt dat het verband tussen griepvaccinatie en minder dementie causaal is, is het een goedkope en low-risk methode om dementie wereldwijd aan te gaan pakken.
Het kan natuurlijk ook zo zijn dat vaccinatie een ‘proxy marker’ van andere factoren is. Mensen die een gezondere levensstijl hebben en meer een beroep doen op de gezondheidszorg, laten zich vaker vaccineren. Dus er is mogelijk confounding door gezond gedrag bij gevaccineerden.
Meer onderzoek is noodzakelijk om te kunnen aantonen of er directe neuroprotectieve effecten zijn, of dat vaccinatie een indicator is van een breder engagement voor preventieve geneeskunde.
Het aantal doses en de aanwezigheid van comorbiditeiten zijn de meest consistente factoren in de relatie tussen griepvaccinatie en dementierisico (Rocinová et al., 2026).
Het stimuleren van de vaccinatie tegen influenza bij chronisch zieke ouderen (diabetes, hypertensie, COPD en nierziektes) is een pragmatische maatregel in een dementiepreventieprogramma (Rocinová et al., 2026). Het 'Number to treat' was 29,4 bij Bukhbinder et al., dus geen ‘collateral damage’ maar ‘collateral advantage’ (J Alzheimers Dis, 2022).
Moleculaire-biologische en pathofysiologische studies zijn nodig om de onderliggende mechanismen bloot te leggen (Mariscal-Lopez, Neurologia, 2026). De rol van de microglia en de bloed-hersen-barrière-verstoring zouden wel eens cruciaal kunnen zijn. Het beginpunt kennen we (infectie), en het eindpunt (dementie) ook, maar de weg ertussen is nog steeds een onontgonnen terrein (Ecarnot et al., 2023).
Ook langetermijn- en prospectieve cohortstudies zijn broodnodig (Maggi et al., 2026).
Indien blijkt dat het verband tussen griepvaccinatie en minder dementie causaal is, is het een goedkope en low-risk methode om dementie wereldwijd aan te gaan pakken (Wiemken et al., Vaccine, 2021).