Cassatie: onopzettelijke doodslag ondanks negatieve wilsverklaring
Een voorafgaande negatieve wilsverklaring doorbreekt het oorzakelijk verband tussen onzorgvuldig handelen en het overlijden van een patiënt niet. Dat zegt het Hof van Cassatie in een nieuw arrest over een patiënt die overleed nadat beslist was een behandeling niet op te starten.
Herman Nys, em. prof. medisch recht KU Leuven
Het Hof van Cassatie velde op 9 juni 2026 een arrest waarin het zich uitsprak over de aansprakelijkheid ten gevolge van een beroepsfout wanneer de betrokken patiënt overlijdt na het respecteren van diens negatieve wilsverklaring.
Met een negatieve wilsverklaring wordt de voorafgaande wilsverklaring waarin een welomschreven tussenkomst wordt geweigerd zoals geregeld in artikel 8/2, § 2 Wet Patiëntenrechten, bedoeld.
Het arrest werd geveld na een cassatieberoep tegen een arrest van het hof van beroep te Gent, correctionele kamer, van 30 juni 2025. De eiser in cassatie was een VZW voor mensen met een beperking. De verweerder een verwante van de overleden patiënt.
De feiten
De patiënt was opgenomen in een voorziening voor mensen met een beperking. Hij was 's nachts uit bed gevallen en daarbij ernstig gewond geraakt. Hij werd vervoerd naar een spoedgevallendienst waar werd vastgesteld dat zijn leven ernstig in gevaar was.
De spoedartsen stelden vast dat de situatie van de patiënt levensbedreigend was en dienden te beslissen of ze de patiënt aan de machines zouden leggen om hem in leven te houden en nierdialyse zouden opstarten.
Op grond van de negatieve wilsverklaring die de patiënt bij leven samen met zijn moeder had opgesteld, werd beslist de nierdialyse niet op te starten en de patiënt van het beademingstoestel te halen.
Onzorgvuldig handelen bij fixatie
Het hof van beroep had geoordeeld dat een fixatieriem zonder verlengstukken niet geschikt was voor gebruik bij de patiënt en dat de VZW zich schuldig had gemaakt aan een gebrek aan voorzorg of voorzichtigheid, onder meer door niet de gepaste maatregelen te hebben genomen om na te gaan of de veiligheidsvoorschriften met betrekking tot de patiënt in acht werden genomen, met name of er gebruik werd gemaakt van nieuwe fixatieriemen met verlengstukken, door onvoldoende opleiding voor haar personeel en door geen controlemechanismen te hebben ingebouwd om in moeilijke gevallen menselijke fouten uit te sluiten.
Volgens het Hof van Cassatie oordeelden de rechters in beroep terecht dat de VZW niet had gehandeld zoals van een normale, voorzichtige en redelijke zorginstelling, geplaatst in dezelfde omstandigheden, mag worden verwacht.
Overlijden niet rechtstreeks gevolg van onzorgvuldigheid?
De VZW voerde aan dat het niet vaststond dat de patiënt zou zijn overleden mocht de negatieve wilsverklaring niet zijn uitgevoerd en de behandeling zou zijn voortgezet.
Derhalve mocht het hof van beroep volgens de VZW uit de vastgestelde feiten juridisch niet afleiden dat er een oorzakelijk verband was tussen het gebrek aan voorzorg en voorzichtigheid van de VZW en de dood van de patiënt.
Oordeel van Cassatie
Maar volgens het Hof van Cassatie volstaat de vaststelling dat de dood van een persoon niet het rechtstreekse gevolg is van het gebrek aan voorzorg of voorzichtigheid niet om de beklaagde vrij te spreken van onopzettelijke doodslag.
Het misdrijf van onopzettelijk doden is immers bewezen wanneer vaststaat dat, zonder het gebrek aan voorzorg of voorzichtigheid, het slachtoffer niet de dood zou hebben gevonden.
De omstandigheid dat het overlijden van het slachtoffer het onmiddellijke gevolg is van een gebeurtenis waarbij de beklaagde niet is betrokken en slechts het onrechtstreekse gevolg is van diens gebrek aan voorzorg of voorzichtigheid, impliceert niet dat er tussen dit laatste en de dood van het slachtoffer geen zeker oorzakelijk verband zou bestaan en doet dan ook geen afbreuk aan het misdrijf van onopzettelijke doodslag.
Het hof van beroep oordeelde dat het uitvoeren van de negatieve wilsverklaring geen afbreuk kon doen aan het oorzakelijk verband tussen de feiten en het overlijden, zodat het gebrek aan voorzichtigheid en of voorzorg de oorzaak was van het overlijden van de patiënt.
Volgens het Hof van Cassatie konden de rechters in beroep hieruit wettig afleiden dat het vaststaat dat de dood van de patiënt werd veroorzaakt door het gebrek aan voorzorg of voorzichtigheid van de VZW, die aldus schuldig was aan onopzettelijke doodslag.