Euthanasiecommissie ziet kwaliteitswinst na wijziging registratiedocument
De aanpassing van het Registratiedocument euthanasie in april 2024, waaronder het opheffen van de anonimiteit van artsen, heeft de kwaliteit van de verstrekte informatie verbeterd. Dat stelt de Federale Controle- en Evaluatiecommissie Euthanasie in haar tweejaarlijkse verslag aan de Kamer. In 2024 en 2025 keurde zij 96,5% van de dossiers bij de eerste beoordeling goed, zonder aanvullende inhoudelijke vragen aan de arts. Geen enkel dossier werd doorverwezen naar Justitie.
De Federale Controle- en Evaluatiecommissie Euthanasie werd in 2002 opgericht om te evalueren of een uitgevoerde euthanasie aan de voorwaarden van de euthanasiewet voldoet. Ze gaat onder meer na of er sprake is van een medisch uitzichtloze situatie, voortdurend lijden, een vrijwillig en herhaald verzoek van de patiënt en een onafhankelijk advies. Daarvoor baseert ze zich op het registratiedocument die uitvoerende artsen moeten invullen.
Dat registratiedocument werd in april 2024 aangepast na een arrest van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens. Directe aanleiding was de euthanasie van een vrouw in 2012 wegens chronische depressie. Haar zoon betwistte de rechtmatigheid en trok naar het Europees hof. Dat stelde geen tekortkomingen vast in het wettelijk kader voorafgaand aan de euthanasie of in de uitvoering ervan. Wel bleek de onafhankelijkheid van de controle achteraf onvoldoende gewaarborgd. De arts die de euthanasie uitvoerde, zetelde destijds ook in de commissie die de uitvoering moest beoordelen.
Om de onafhankelijkheid van de commissie te waarborgen, worden artsen die betrokken zijn bij een euthanasie sindsdien bij naam vermeld om mogelijke belangenconflicten met commissieleden gemakkelijker vast te stellen.
Vollediger beeld
Nu artsen de bijlagen die mee worden gestuurd met het registratiedocument niet langer hoeven te anonimiseren, voegen ze vaker hun eigen consultatieverslagen of die van geraadpleegde collega’s toe, stelt de commissie in haar verslag. Die aanvullende informatie geeft de commissie een vollediger beeld van de situatie van de patiënt en helpt haar te beoordelen of aan de wettelijke voorwaarden voor euthanasie is voldaan. De commissie benadrukt daarom het belang van een zorgvuldig ingevuld registratiedocument. Ze heeft immers geen toegang tot het medisch dossier en moet haar beoordeling baseren op de informatie die de arts aanlevert.
Ook de ontwikkeling van een elektronisch registratieformulier is op verzoek van de commissie hervat. Het formulier wordt naar verwachting begin 2027 in gebruik genomen. Die digitalisering moet op termijn het werk verlichten, dat grotendeels op vrijwillige basis gebeurt.
Tekort aan middelen
Ondertussen blijft de commissie waarschuwen voor een tekort aan middelen. Het secretariaat van de commissie is ondergebracht bij de FOD Volksgezondheid, waarbij commissieleden een vergoeding van 20 euro per vergadering krijgen. Doorgaans vergaderen ze één keer per maand, maar moeten ze vooraf een honderdtal dossier analyseren. Door het toenemende aantal euthanasiegevallen blijft die werklast groeien.
Volgens de commissie kan de persoonlijke inzet van haar leden, onder wie artsen, juristen en deskundigen, het gebrek aan passende middelen niet blijven opvangen. De grenzen van het huidige model zijn bereikt, waarschuwt ze. “Zonder snelle vooruitgang zou de vernieuwing van de Commissie in 2027 op aanzienlijke wervingsmoeilijkheden kunnen stuiten, wat een risico vormt voor de continuïteit van haar werkzaamheden.”
Extra middelen zijn volgens de commissie ook nodig om artsen beter te informeren over haar toezicht en de toepassing ervan in concrete gevallen. Ze verwijst daarvoor naar Nederland, waar de regionale toetsingscommissies voor euthanasie een regelmatig bijgewerkt referentiedocument publiceren.
Als laatste maakt de commissie zich ook zorgen over de wisselende beschikbaarheid van thiopental, een middel dat bij euthanasie wordt gebruikt om een coma op te wekken. Artsen die euthanasie thuis uitvoeren, maken in sommige gevallen melding dat ze met moeite aan het middel geraken. Bovendien moeten ze een volledige doos van tien ampullen kopen. Die kost meer dan 240 euro en wordt door de patiënt betaald. De apotheker vernietigt vervolgens de ongebruikte ampullen. De commissie noemt dat “weinig logisch”, zeker wanneer schaarste dreigt. Ze wijst erop dat er in Nederland geen vergelijkbaar tekort is en tien ampullen van 0,5 gram er 67,60 euro kosten. De commissie pleit daarom voor aflevering per ampul.