Belevingsapotheek in Melsen
Van dorpsherberg tot dorpsapotheek
Jarenlang was dorpsherberg 't Oud Melsen een ontmoetingsplaats van de deelgemeente van Merelbeke. Vandaag is het gebouw omgevormd tot een smaakvolle belevingsapotheek waarbij in de mate van het mogelijke elementen van de herberg bewaard zijn.
Filip Ceulemans
Jarenlang baatte Agnes Maes herberg ’t Oud Melsen uit aan de Gaversesteenweg in de deelgemeente van het Oost-Vlaamse Merelbeke. In september 2021 tapte ze er na 27 jaar haar laatste pint, waarop het karaktervolle gebouw te koop kwam. Vanuit de apotheek aan de overkant van de straat bedacht Annemiek Vranken dat het pand wel mogelijkheden bood om er een moderne belevingsapotheek van te maken. Ze nam contact op met architecten Peter Vlaminck en Bart Van Wetter waarmee ze in het verleden al samenwerkte.
“Ik vond het jammer dat een gebouw met zoveel karakter, een gebouw ook dat een belangrijke rol speelde in het sociale leven van Melsen zou verdwijnen”, zegt Annemiek Vranken. “Daarom besloten we om het gebouw niet plat te gooien, maar de bestaande structuur in de mate van het mogelijke te behouden. Alles wat we konden behouden, hebben we ook behouden.”
Ontmoetingsplaats
“Oorspronkelijk wilden we zelfs een stukje van het café behouden als een soort ontmoetingsplaats, uiteraard niet om er café te houden”, lacht Annemiek Vranken. “Zo zou het sociale gebeuren, het samenbrengen van mensen behouden blijven. De combinatie bleek echter niet haalbaar. We hebben er wel voor gekozen om de naam van de herberg op de buitenmuur te laten hangen. De sociale functie hebben we kunnen opvangen door ruime zitruimtes te creëren.”
Oorspronkelijk was het de bedoeling om de toog van het café in de apotheek te integreren, maar ook dat bleek niet haalbaar. “Hij staat momenteel in het tuinhuis van de apotheek en kan gebruikt worden bij lokale evenementen. Hij blijft zijn waarde behouden in het dorpsgebeuren. We merken dat de tuin, het vroegere terras van het café waarlangs de patiënten de apotheek verlaten, spontaan een ontmoetingsplek is geworden. Ik merkte afgelopen weekend nog op dat twee mensen die de apotheek verlieten, een half uur later nog in de tuin stonden te babbelen. Op termijn willen we er misschien zitbanken plaatsen. Het is een echte rustplek, een plek om even te vertragen die paalt aan de speelplaats van de nabijgelegen school.”
De verbouwing van het gebouw had wel wat voeten in de aarde. “Omdat het dicht bij de straatkant ligt, was er veel overleg nodig met de dienst Ruimtelijke Ordening”, pikt Peter Vlaminck in. “Uiteindelijk werd besloten om – mede om de veiligheid te garanderen – een stuk van het gebouw af te zagen waardoor bezoekers veilig op en af de parking kunnen rijden.”
Privacy en rust
De werken startten in 2023 en in december 2024 kon de apotheek de deuren openen. “Wie de apotheek bezoekt, komt eerst binnen in een ruimte waar de verzorgingsproducten zijn uitgestald, met de focus op kinderproducten”, legt Annemiek Vranken uit. “Er staan ook heel wat boeken en er liggen folders die de mensen kunnen meenemen. Met ook een rustbank is het een soort minibibliotheek.”
“Vervolgens kom je in de eigenlijke apotheek. Privacy en rust zijn hier de twee sleutelwoorden”, legt Annemiek Vranken uit. “De drie togen zijn ver van elkaar geplaatst en worden afgescheiden door grote plantenbakken. Heeft de patiënt nog meer privacy nodig dan kunnen we hem meenemen naar een van de twee afgescheiden ruimtes. De eerste ruimte is voornamelijk ingericht als vaccinatieruimte en vergelijkbaar met een artsenkabinet. De tweede ruimte wordt vooral gebruikt voor vertrouwelijke gesprekken.”
“De patiënten vragen er zelf naar om even naar die ruimte te gaan”, weet Annemiek Vranken intussen uit ervaring. “Het geeft de mensen rust om ongestoord een probleem aan te kaarten. We nemen er ook onze tijd voor om naar hen te luisteren. Het gaat dan vaak om gezondheidsproblemen waar nog een taboe rond heerst. Een gesprek over intimiteit met de partner, maar even goed een advies over verslaving of het gebruik van de noodanticonceptiepil worden er besproken. De ruimte wordt ook gebruikt wanneer er bandages moeten worden opgemeten waarbij lichaamsdelen bloot komen te liggen. We merken dat de patiënten deze aanpak waarderen.”
Gezellige sfeer
“Ons doel is om een apotheek te creëren waar mensen het gevoel hebben dat ze thuiskomen. Daarom stapten we ook af van het concept van een koele, witte ruimte en kozen we voor een warmere omgeving. Zowel van vaste patiënten als van occasionele patiënten tijdens een wachtdienst krijgen we hier complimenten over.
De nieuwe apotheek is aanzienlijk ruimer dan de oude apotheek aan de overkant van de straat. “Ik had vooraf niet gedacht dat het ruimtelijke aspect zo’n grote impact heeft”, zegt Annemiek Vranken. “Ruimte biedt rust, vooral in tijden van corona, wanneer schermen de communicatie bemoeilijken. De grotere ruimte geeft zowel het personeel als de patiënten rust en comfort.”
Voor de materiaalkeuze liet Annemiek Vranken zich leiden door de architecten. “We kregen een moodboard waarin de sfeer werd aangegeven die de apotheek moest uitstralen”, zegt Peter Vlaminck. “Om de uitstraling van een gezellige leefruimte te krijgen, werken we met zacht natuurlijk noorderlicht, aangevuld met warme kunstverlichting. De inkomruimte is uitgewerkt in lichtbeige wanden, witgelakte open kastenwanden en een manueel geplaatste kunststof gietvloer die doorloopt doorheen de apotheek. Oude bestaande muren werden zichtbaar gelaten en bedekt met een lichtbeige kaleiverf. Het zwarte plafond is afgewerkt met een akoestisch dempende spuitpleister. Geluid wordt gedempt waardoor je de sfeer krijgt van een bibliotheek, zeker gecombineerd met de zitbanken. Het nodigt de mensen uit om tot rust te komen. Je wordt er automatisch stil.”
De apotheek is voorts uitgerust met geothermische verwarming. “De vloerverwarming en ventilo-convectoren maken passieve koeling in de zomer mogelijk zodat een aangenaam binnenklimaat in zomer en winter gegarandeerd wordt. Regenwater wordt opgevangen en gerecupereerd voor toiletten en buitenkranen die de nieuw aangelegde buitentuin aan de achterzijde van de apotheek ondersteunen”, geeft Peter Vlaminck meer uitleg bij enkele architectonische aspecten van de apotheek.
Band met lokale gemeenschap
De patiënt staat uiteraard centraal in de apotheek, maar ook het personeel werd niet vergeten. “Voor het personeel is er een ruime kitchenette met aangrenzend sanitair en grotere labo- en bureauruimtes”, vervolgt Peter Vlaminck. “De apotheek wordt tevens ondersteund door een apotheekrobot die de drie balies bedient en via een ingebouwde transportband een straatunit bedient na het sluitingsuur.” "Dankzij de apotheekrobot leeft de voormalige cafébazin, die aan de overkant van de straat woont, voort in de apotheek. We noemen de robot immers Agnes”, lacht Annemiek Vranken.
De band met de lokale gemeenschap vindt de apotheker belangrijk. “Daarom vroegen we een kunstenares die enkele huizen verder woont om een muurtekening te maken in de kinderhoek. Op termijn hopen we misschien een bijkomend gebouw te kunnen zetten waar een psycholoog, een diëtist en andere zorgverstrekkers onderdak vinden. Maar dat zijn toekomstplannen”, besluit Annemiek Vranken. “De apotheek moet een ontmoetingsplek worden waar heel het dorp welkom is.”
