Helft van Europa blootgesteld aan schadelijke ozonniveaus
Hoge concentraties fijnstof door bosbranden
In de eerste acht maanden van 2026 werd door een combinatie van extreme hitte en luchtvervuiling de helft van de bevolking van Europa langdurig blootgesteld aan gevaarlijke ozonconcentraties. Dat blijkt uit de eerste editie van 'Atmosphere Watch', het atmosfeerrapport van het Europese aardobservatieprogramma Copernicus.
Ozon in de onderste laag van de atmosfeer - grond- of troposferisch ozon - is schadelijk voor de menselijke gezondheid en ecosystemen. Het gas, ook wel zomersmog genoemd, ontstaat wanneer vervuilende stoffen, zoals stikstofoxiden (NOx) uit onder meer industrie en transport, reageren met zonlicht en hoge temperaturen, bijvoorbeeld tijdens hittegolven. In 2026 kwamen die factoren in tal van regio's samen, wat leidde tot hoge ozonconcentraties ozon die miljarden mensen wereldwijd troffen.
De minst strenge drempel van de Wereldgezondheidsorganisatie voor langdurige blootstelling aan grondozon - het gemiddelde van de hoogste dagelijkse 8-uursgemiddeldes tijdens de zes opeenvolgende maanden met de hoogste ozonconcentraties - bedraagt 100 microgram per kubieke meter (µg/m3).
In Europa werd in de eerste acht maanden van het jaar, ondanks aanzienlijke verbeteringen in de afgelopen decennia dankzij de Europese Richtlijn inzake luchtkwaliteit, maar liefst 50 procent van de bevolking langdurig blootgesteld aan gevaarlijke concentraties. Voor 12 procent lag het niveau boven de 100 µg/m3 en voor 5 procent zelfs boven 110 µg/m3. Voor nog eens 33 procent ligt de waarde tussen 90 en 100 µg/m3.
"In Europa droeg de snelle opeenvolging van hittegolven in de zomermaanden bij aan de hoge blootstelling aan ozon", aldus de Copernicus Atmosphere Monitoring Service (CAMS). "Dat toont de steeds nauwere onderlinge relatie tussen extreme klimaatgebeurtenissen en luchtkwaliteit opnieuw aan."
Alleen Azië doet nog slechter, voor Europa en Noord-Amerika. 90 procent van de bevolking werd er langdurig blootgesteld aan concentraties die als "slecht", "zeer slecht" of "extreem slecht" worden beschouwd.
CAMS-directrice Laurence Rouil benadrukt de noodzaak van een gecoördineerde aanpak: "Dit onderstreept nogmaals de dringende noodzaak aan wereldwijde actie voor de luchtkwaliteit, gebaseerd op wetenschappelijk bewijs en hand in hand met klimaatmaatregelen. Dit is alleen mogelijk met behulp van de bijna-realtime gegevens die de Copernicus-dienst vandaag naar voren schuift."
Hoge concentraties fijnstof door bosbranden
De eerste editie van 'Atmosphere Watch' onderzocht daarnaast nog twee andere verschijnselen: rook van bosbranden en woestijnstof. Net als troposferisch ozon tastten die de luchtkwaliteit op verschillende continenten aan, wat aantoont dat luchtvervuiling geen grenzen kent.
Zo staken rookwolken van de Canadese bosbranden in 2026 de Atlantische Oceaan over tot in Europa, waar ze bijdroegen aan een stijging van de concentraties fijnstof (PM2.5). Ook de "superbranden" in Frankrijk, Spanje en België veroorzaakten intense rookwolken met gevolgen voor de luchtkwaliteit tot op duizenden kilometers van de brandhaard.
Daarnaast verspreidde stof uit de Sahara zich herhaaldelijk tot ver voorbij Noord-Afrika. CAMS volgde omvangrijke grensoverschrijdende stofepisodes vanuit West-Afrika naar de Noord-Atlantische Oceaan, tot in Kaapverdië en de Canarische Eilanden, en zelfs tot over de Atlantische Oceaan richting het Caribisch Gebied.
CAMS biedt met de nieuwe 'Atmosphere Watch' "een allesomvattend, wereldwijd beeld van de toestand de atmosfeer tot nu toe in 2026" dankzij de analyse van miljoenen waarnemingen van satellieten, meetstations op aarde, vliegtuigen en andere bronnen, aldus Copernicus in een persbericht. Die waarnemingen worden gecombineerd met een wereldwijd voorspellingssysteem voor verontreiniging in de atmosfeer.
De CAMS wordt in opdracht van de Europese Commissie beheerd en uitgevoerd door het Europees Centrum voor Weersverwachtingen op Middellange Termijn (ECMWF).